Święty Krzyż to miejsce, gdzie historia splata się z legendą, a duchowość z niezwykłą architekturą. Najstarsze sanktuarium w Polsce od tysiąca lat przyciąga pielgrzymów, odkrywców i miłośników tajemnic. Co kryje w sobie to wyjątkowe wzgórze w sercu Gór Świętokrzyskich?
- Święty Krzyż to jedno z najstarszych i najważniejszych sanktuariów w Polsce.
- W bazylice znajduje się relikwia Drzewa Krzyża Świętego.
- Pod posadzką bazyliki kryją się krypty zakonników.
- Chcesz poznać historię najstarszego sanktuarium w Polsce? Sprawdź pełny artykuł!
Rok 2025 zapisze się w historii regionu świętokrzyskiego jako czas prawdziwego turystycznego boomu. Jak podaje urząd marszałkowski, aż 5,8 miliona osób odwiedziło w ubiegłym roku ten niezwykły zakątek Polski. Wśród najpopularniejszych atrakcji niezmiennie królują miejsca, które od lat przyciągają zarówno rodziny z dziećmi, jak i miłośników historii czy osoby szukające duchowego wyciszenia.
Na pierwszym miejscu w zestawieniu najchętniej odwiedzanych miejsc znalazł się ponownie Bałtowski Kompleks Turystyczny, znany szerzej jako JuraPark.
Drugie miejsce w rankingu zajął Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej na Świętym Krzyżu. To miejsce, do którego rokrocznie pielgrzymują dziesiątki tysięcy osób. W 2025 roku sanktuarium odwiedziło 361 tysięcy turystów. Wielu przyjeżdża tu nie tylko dla wyjątkowego klimatu i pięknych widoków, ale przede wszystkim, by odnaleźć chwilę zadumy i duchowego wytchnienia. To idealne miejsce na spacer w okresie wielkanocnym.
Święty Krzyż, znany także jako Łysa Góra, to miejsce, które od wieków rozbudza wyobraźnię i przyciąga rzesze pielgrzymów. Położony na terenie diecezji sandomierskiej, w samym sercu Gór Świętokrzyskich, skrywa Bazylikę Mniejszą pw. Trójcy Świętej oraz jedno z najcenniejszych skarbów chrześcijaństwa - Relikwie Drzewa Krzyża Świętego.
To właśnie tutaj, od ponad tysiąca lat, czczone są relikwie, które - według tradycji - miały trafić do Polski za sprawą św. Emeryka, królewicza węgierskiego. Według kronikarzy pierwsze wzmianki o klasztorze sięgają roku 1006 i są nieodłącznie związane z Bolesławem Chrobrym. Jednak legenda mówi, że wszystko zaczęło się dużo wcześniej, gdy benedyktyni, zaledwie 40 lat po chrzcie Mieszka I, pojawili się na Łysej Górze.
Dzisiejsza Bazylika Świętokrzyska to już czwarta świątynia w tym miejscu. Pierwsza, rotunda z czasów Dąbrówki, powstała na początku XI wieku. Współczesna bryła bazyliki została ukończona w 1806 roku, a w 2013 roku papież Benedykt XVI nadał jej tytuł Bazyliki Mniejszej - była to jedna z jego ostatnich decyzji przed abdykacją.
Wnętrze kościoła zachwyca surowością i prostotą, charakterystyczną dla benedyktyńskiej architektury. Jednak uwagę przykuwają także artystyczne detale - siedem płócien Franciszka Smuglewicza oraz główny obraz w prezbiterium, który odwołuje się do Trójcy Świętej. Wszystko to tworzy atmosferę skupienia i zadumy, która od wieków towarzyszy odwiedzającym to miejsce.
Najważniejszym miejscem w całym kompleksie jest Kaplica Oleśnickich, gdzie przechowywane są relikwie Drzewa Krzyża Chrystusowego. Budowana pierwotnie jako mauzoleum rodowe, kaplica wyróżnia się bogatymi polichromiami przedstawiającymi sceny odnalezienia Krzyża przez św. Helenę oraz przekazania relikwii benedyktynom.
W srebrnym relikwiarzu, ufundowanym w 1936 roku, znajduje się pięć cząstek Krzyża. Relikwiarz ma formę krzyża caravaca - z podwójną poprzeczną belką. To właśnie od tych relikwii pochodzi nazwa zarówno Gór Świętokrzyskich, jak i całego regionu, a podwójny krzyż znalazł się w herbie województwa.
Pod posadzką bazyliki znajdują się wykute w litej skale krypty. Specyficzny mikroklimat sprawia, że ciała zakonników sprzed wieków zachowały się w doskonałym stanie. To niezwykłe miejsce przyciąga nie tylko pielgrzymów, ale także miłośników historii i tajemnic.
Wśród pochowanych znajduje się także ciało, które - według tradycji - należy do księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, słynnego Jaremy znanego z powieści "Ogniem i mieczem". Przewiezione przez żonę, spoczęło w krypcie grobowej Oleśnickich. W 2007 roku ojcowie oblaci przenieśli szczątki księcia do osobnego skrzydła krypty, gdzie spoczywają do dziś.
Wieża kościoła, wysadzona przez Austriaków w 1914 roku, przez sto lat była nieobecna w panoramie Świętego Krzyża. Odbudowano ją w 2014 roku, dokładnie w setną rocznicę zniszczenia. Dziś, licząca 30 metrów wysokości, stanowi najwyższy punkt widokowy w regionie. Przy dobrej pogodzie można dostrzec stąd nawet Tatry, oddalone o blisko 200 kilometrów, a w drugą stronę - Kazimierz Dolny nad Wisłą.
