Ludzkość po raz pierwszy od pół wieku znów znalazła się w pobliżu Księżyca. Misja Artemis II nie tylko dostarczyła spektakularnych zdjęć Srebrnego Globu, ale także przypomniała, jak wyjątkową rolę odgrywa on w historii i teraźniejszości naszej planety. Czy wiemy już o nim wszystko? Czego jeszcze naukowcy wciąż nie potrafią wyjaśnić? I co by się stało, gdyby Księżyc nagle zniknął z ziemskiego nieba? Gościem "Wykładu otwartego" w internetowym Radiu RMF24 był dr Piotr Witek z Planetarium Centrum Nauki Kopernik.
- Po 50 latach przerwy ludzkość wróciła na Księżyc dzięki misji Artemis II, która pozwoliła na obserwację niewidocznej strony Srebrnego Globu.
- Księżyc stabilizuje oś obrotu Ziemi, co utrzymuje klimat sprzyjający życiu - bez niego nasza planeta byłaby dużo mniej stabilna.
- Powierzchnia Księżyca to prawdziwa kapsuła czasu, z niemal nienaruszonymi skałami z początków Układu Słonecznego oraz ukrytymi pokładami lodu i tunelami lawowymi.
- Księżyc może stać się strategicznym miejscem dla przyszłych misji kosmicznych, oferując surowce i naturalne schronienia dla astronautów.
Po ponad 50 latach od ostatniej misji Apollo, ludzkość powróciła w rejon Księżyca. Siedmiogodzinny przelot misji Artemis II był historycznym wydarzeniem, które pozwoliło astronautom na dokładne obserwacje niewidocznej z Ziemi strony Srebrnego Globu. Jak relacjonowano, "jedna osoba robiła zdjęcia, druga opisywała co widzi i zwracała uwagę na szczególnie interesujące formacje terenu. To był bardzo pracowity dla załogi czas".
Choć naukowcy coraz lepiej rozumieją budowę i dzieje Księżyca, to jednak wciąż pozostaje on źródłem licznych zagadek. Powierzchnia tego ciała niebieskiego jest jak kapsuła czasu, na której zapisane są prastare dzieje Układu Słonecznego.
Nie każda planeta ma swojego księżyca, a nasz satelita jest pod wieloma względami unikatowy.
Ziemia tutaj jest jednak pod wieloma względami wyjątkowa i uprzywilejowana. Po pierwsze nasz Księżyc to nie jest byle co. Jest to piąty co do wielkości księżyc w całym Układzie Słonecznym - zwraca uwagę dr Piotr Witek z Planetarium Centrum Nauki Kopernik.
W odróżnieniu od licznych, niewielkich i nieregularnych księżyców Jowisza czy Saturna, nasz Księżyc to masywne, kuliste ciało, które odegrało kluczową rolę w ewolucji Ziemi.
Jego obecność stabilizuje oś obrotu Ziemi, co przekłada się na względnie stały klimat sprzyjający rozwojowi życia. Bez Księżyca nasza planeta mogłaby doświadczać dramatycznych zmian klimatycznych, podobnie jak Mars, którego oś obrotu ulega dużym wahaniom.
Naukowcy przez dekady debatowali nad pochodzeniem naszego satelity. Dziś dominuje teoria wielkiego zderzenia - według niej Księżyc powstał z materii wyrzuconej po kolizji młodej Ziemi z ciałem wielkości Marsa, nazwanym Tea. Pozyskane przez astronautów próbki skał księżycowych pozwoliły porównać skład Srebrnego Globu i Ziemi, co potwierdziło tę hipotezę. Nadal jednak nie wiadomo, czy zderzenie było czołowe czy boczne, ani jak dokładnie przebiegał proces formowania się Księżyca.
Powierzchnia Księżyca jest nieporównywalnie starsza niż ziemska. Na naszej planecie procesy tektoniczne, erozja oraz działalność organizmów żywych nieustannie przekształcają skały. Na Księżycu natomiast "skały księżycowe ukształtowały się we wczesnych etapach istnienia Układu Słonecznego" i do dziś zachowały się niemal nienaruszone. Dla naukowców to bezcenne źródło wiedzy o początkach nie tylko samego Księżyca, ale i całej Ziemi.
Wciąż nie wszystkie tajemnice zostały odkryte. Wiecznie zacienione kratery przy biegunach kryją pokłady lodu - cennego surowca dla przyszłych misji kosmicznych. Pod powierzchnią kryją się także tunele lawowe, które mogą mieć gigantyczne rozmiary i w przyszłości posłużyć za schronienie dla astronautów.
Księżyc odgrywa kluczową rolę w życiu na Ziemi. Jego grawitacja powoduje pływy oceaniczne, które wpływają na funkcjonowanie ekosystemów morskich i życie ludzi zamieszkujących wybrzeża. Odbite światło Księżyca umożliwia orientację wielu zwierzętom, a regularność jego cykli była inspiracją dla dawnych kalendarzy.
Nie bez znaczenia jest także wpływ Księżyca na klimat - stabilizuje on oś obrotu Ziemi, co sprawia, że klimat naszej planety jest stosunkowo przewidywalny w długiej skali czasu. Gdyby Księżyc zniknął, Ziemia stałaby się "dużo mniej stabilna, dużo mniej bezpieczna, dużo mniej sprzyjająca życiu". Czy życie by się na niej rozwinęło? Prawdopodobnie tak. Natomiast czy miałoby warunki do tego, żeby rozwinęły się na niej formy złożone i inteligentne? To już może... to już pytanie jest otwarte - mówił gość "Wykładu otwartego" w Radiu RMF24.
Księżyc, dzięki bliskości Ziemi, może stać się w przyszłości strategicznym przyczółkiem dla eksploracji Kosmosu. Już teraz trwa nowy wyścig kosmiczny, w którym prym wiodą Stany Zjednoczone i Chiny. Srebrny Glob może być źródłem surowców, takich jak hel-3 czy metale rzadkie, a także miejscem budowy pierwszych baz badawczych i technologicznych.
Jaskinie lawowe mogą stać się naturalnymi schronieniami dla przyszłych mieszkańców Księżyca, chroniąc ich przed promieniowaniem i ekstremalnymi temperaturami. Wkrótce, być może już na początku lat trzydziestych, człowiek ponownie stanie na Księżycu - tym razem, by zostać na dłużej.
Słuchajcie online już teraz!
Radio RMF24 na bieżąco informuje o wszystkich najważniejszych wydarzeniach w Polsce, Europie i na świecie.
