Szwajcarska służba wywiadowcza niespodziewanie udostępniła długo utajnione dossier dotyczące Josefa Mengele, zbrodniarza wojennego i lekarza obozowego z Auschwitz. Historycy liczą na przełom w badaniach nad jednym z najbardziej poszukiwanych nazistów XX wieku. Co skrywają szwajcarskie archiwa i jaką rolę odegrały w historii powojennego ukrywania się Mengele?
- Szwajcaria przez lata ukrywała dokumenty dotyczące Josefa Mengele, znanego jako "Anioł Śmierci z Auschwitz", tłumacząc to ochroną prywatności i informacji wywiadowczych.
- Mengele był lekarzem SS, prowadził okrutne eksperymenty w Auschwitz, uciekł po wojnie do Ameryki Południowej i nigdy nie stanął przed sądem.
- Po wojnie Mengele i jego rodzina wielokrotnie przebywali w Szwajcarii, korzystając z fałszywych dokumentów, ale nie wiadomo, czy władze kraju o tym wiedziały.
- Teraz szwajcarska służba wywiadowcza otworzyła archiwum Mengele, co może ujawnić rolę Szwajcarii w ukrywaniu zbrodniarza i rzucić nowe światło na jego powojenne losy.
Przez dekady Szwajcaria trzymała pod kluczem dokumenty dotyczące Josefa Mengele i jego rodziny. Władze tłumaczyły to ochroną wrażliwych informacji wywiadowczych oraz prywatnością potomków. Dossier było dotąd faktycznie zablokowane do 2071 roku - mimo krytyki ze strony historyków. Dopiero teraz szwajcarska służba wywiadowcza (NDB) zdecydowała się na otwarcie akt w Szwajcarskim Archiwum Federalnym, choć dostęp do nich zostanie udzielony na określonych warunkach.
Josef Mengele, znany jako "Anioł Śmierci z Auschwitz", był jednym z najbardziej poszukiwanych zbrodniarzy wojennych XX wieku. Jako lekarz SS w obozie koncentracyjnym Auschwitz selekcjonował więźniów i przeprowadzał pseudonaukowe eksperymenty. Po wojnie uciekł do Ameryki Południowej, gdzie zmarł w 1979 roku, nigdy nie stając przed sądem.
Dossier może rzucić nowe światło na rolę Szwajcarii w powojennych losach Josefa Mengele. Wiadomo, że po zakończeniu wojny Mengele wielokrotnie przebywał na terenie tego kraju, korzystając z fałszywych dokumentów.
Na początku marca 1961 roku Martha Mengele, druga żona Josefa Mengele, zamieszkała w miejscowości Kloten pod Zurychem. Wniosła wówczas podanie o pozwolenie na pobyt, a jej syn został umieszczony w internacie w kantonie Vaud. W tym czasie Josef Mengele był już poszukiwany listem gończym na całym świecie za zbrodnie popełnione w Auschwitz.
Do dziś niejasne pozostaje, czy sam Mengele przebywał w tym czasie w Szwajcarii i czy władze miały świadomość jego obecności.
Szwajcarska Służba Wywiadowcza przez lata odmawiała dostępu do dokumentów, powołując się na 80-letni okres ochronny oraz ochronę źródeł, zwłaszcza zagranicznych służb wywiadowczych. Argumentowano, że "wcześniejsze udostępnienie mogłoby podważyć wiarygodność Szwajcarii", a także naruszyć prywatność członków rodziny Mengele.
Decyzja o otwarciu akt jest efektem postępowania odwoławczego i powrotu do wytycznych Rady Federalnej z 2001 roku, które przewidują bardziej liberalny dostęp do materiałów archiwalnych.
Historycy od lat domagali się wglądu w dossier Mengele. Teraz liczą, że znajdujące się w archiwum materiały rzucą nowe światło na powojenne losy zbrodniarza oraz rolę, jaką odegrała Szwajcaria w jego ukrywaniu. Szczególnie interesujące są informacje dotyczące pobytu Mengele na terenie Szwajcarii pod fałszywym nazwiskiem w latach 50., a także ewentualnej pomocy, jakiej mogły mu udzielić osoby powiązane ze szwajcarskimi instytucjami.
