Najnowsze badania naukowe rzucają nowe światło na różnice w funkcjonowaniu mózgu kobiety i mężczyzny. Analiza prowadzona na poziomie pojedynczych komórek wykazała, że ekspresja ponad 3000 genów w mózgu różni się w zależności od płci. Różnice te są subtelne, ale występują powszechnie w różnych obszarach kory mózgowej. Odkrycia opisane na łamach czasopisma "Science" przez badaczy z National Institute of Mental Health mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego niektóre zaburzenia psychiczne i neurologiczne dotykają kobiety i mężczyzn w odmienny sposób.
- Najnowsze informacje z kraju i ze świata znajdziesz na RMF24.pl. Bądź na bieżąco.
Od lat wiadomo, że niektóre schorzenia neurologiczne i psychiatryczne występują z różną częstotliwością u kobiet i mężczyzn. Schizofrenia, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz choroba Parkinsona są diagnozowane częściej u mężczyzn. Z kolei kobiety są bardziej narażone na zaburzenia nastroju, takie jak depresja oraz na chorobę Alzheimera. Przyczyny tych różnic pozostawały jednak długo niejasne.
Zespół badawczy pod kierunkiem Alexa DeCasiensa przeprowadził zaawansowaną analizę ekspresji genów w mózgach dorosłych osób, 15 kobiet i 15 mężczyzn. Wykorzystano do tego nowoczesną technikę sekwencjonowania RNA pojedynczych jąder komórkowych (snRNA-seq), co pozwoliło na niezwykle precyzyjne określenie aktywności genów w poszczególnych komórkach. Badania objęły sześć regionów kory mózgowej, zarówno tych, w których już wcześniej obserwowano różnice między płciami, jak i tych, gdzie takich różnic dotychczas nie stwierdzano.
Wyniki analizy pokazały, że choć płeć biologiczna tłumaczy jedynie niewielką część ogólnej zmienności w ekspresji genów w mózgu, to jednak ponad 3 tysiące genów wykazywało pewien stopień różnic w aktywności w co najmniej jednym z badanych regionów. Co więcej, 133 geny wykazywały spójne różnice między płciami we wszystkich analizowanych obszarach i typach komórek. Największe różnice dotyczyły genów położonych na chromosomach płciowych, jednak większość zmian związanych z płcią obserwowano w genach autosomalnych, czyli niezwiązanych bezpośrednio z chromosomami X lub Y. Te różnice były w dużej mierze napędzane przez hormony płciowe, takie jak estrogeny i testosteron.
Szczególnie istotnym odkryciem było to, że wiele genów wykazujących różnice w ekspresji między kobietami a mężczyznami nakłada się z wariantami genetycznymi powiązanymi z ryzykiem rozwoju zaburzeń neuropsychiatrycznych i neurodegeneracyjnych. Dotyczy to takich schorzeń jak ADHD, schizofrenia, depresja czy choroba Alzheimera. To sugeruje, że nawet subtelne zmiany w aktywności genów mogą mieć znaczący wpływ na podatność na te choroby w zależności od płci.
Naukowcy podkreślają, że choć ich badania koncentrowały się na różnicach biologicznych, nie można wykluczyć wpływu czynników społecznych i środowiskowych. Różnice w wychowaniu, doświadczeniach życiowych czy odczuwaniu stresu mogą również wpływać na ekspresję genów w mózgu. Ostateczne rozstrzygnięcie, na ile obserwowane różnice są wrodzone, a na ile nabyte, wymaga dalszych badań, zwłaszcza na wczesnych etapach rozwoju człowieka.
Odkrycia te otwierają nowe możliwości zrozumienia, dlaczego kobiety i mężczyźni różnią się pod względem podatności na niektóre choroby mózgu. W przyszłości badania nad ekspresją genów w mózgu mogą przyczynić się do opracowania bardziej precyzyjnych metod diagnostycznych i terapeutycznych, uwzględniających specyfikę płci.
