Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, obchodzony 1 marca, to jedno z najważniejszych świąt państwowych upamiętniających polskich bohaterów XX wieku. Ustanowione w 2011 roku przez Sejm RP, ma na celu oddanie hołdu żołnierzom podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie złożyli broni i kontynuowali walkę o wolną Polskę, sprzeciwiając się narzuconej przez Związek Radziecki władzy komunistycznej. Data 1 marca nie jest przypadkowa - tego dnia w 1951 roku w więzieniu na warszawskim Mokotowie zamordowano przywódców IV Zarządu Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", jednej z najważniejszych organizacji antykomunistycznych.
- 1 marca w Polsce obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych.
- Kim byli Żołnierze Wyklęci? Skąd wzięło się to określenie? Jaki jest ich symbol? Piszemy o tym w poniższym artykule.
- Więcej ważnych informacji z Polski i ze świata znajdziesz na stronie głównej RMF24.pl.
Żołnierze Wyklęci, nazywani również Żołnierzami Niezłomnymi, to członkowie polskiego podziemia niepodległościowego, którzy po 1945 roku nie zaakceptowali nowego, komunistycznego porządku.
Wbrew oficjalnej propagandzie PRL, która przedstawiała ich jako "bandytów" i "wrogów ludu", byli to ludzie, którzy nie pogodzili się z utratą suwerenności Polski i walczyli o jej niepodległość. Ich działalność obejmowała zarówno walkę zbrojną, jak i akcje propagandowe, wywiadowcze czy sabotażowe. Szacuje się, że przez szeregi powojennego podziemia przewinęło się nawet 200 tysięcy osób.
Określenie "Żołnierze Wyklęci" pojawiło się w latach 90. XX wieku i odnosi się do losu tych, którzy zostali wykluczeni ze społeczeństwa przez komunistyczne władze. Wielu z nich zostało zamordowanych w więzieniach, inni spędzili lata w ciężkich warunkach, byli torturowani, a ich rodziny poddawano represjom.
Przez dziesięciolecia ich historie były przemilczane lub fałszowane. Dopiero po 1989 roku rozpoczęto proces przywracania im należnego miejsca w historii Polski.
Wśród Żołnierzy Wyklętych szczególne miejsce zajmują takie postacie jak:
- Rotmistrz Witold Pilecki - ochotnik do Auschwitz, żołnierz Armii Krajowej, po wojnie walczył z komunistami, zamordowany w 1948 roku.
- Major Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka" - dowódca 5. Wileńskiej Brygady AK, symbol walki na Wileńszczyźnie i Pomorzu.
- Danuta Siedzikówna "Inka" - sanitariuszka AK, zamordowana w wieku 17 lat.
- Generał August Emil Fieldorf "Nil" - dowódca Kedywu AK, po wojnie skazany na śmierć i stracony w 1953 roku.
Ich losy stały się symbolem niezłomności, odwagi i poświęcenia dla ojczyzny. Dziś są patronami szkół, ulic, a ich imiona noszą liczne inicjatywy społeczne i patriotyczne.
Symbolem Żołnierzy Wyklętych stał się wilk - zwierzę niezależne, walczące o przetrwanie, często samotne. Ten motyw pojawia się w licznych materiałach edukacyjnych, plakatach i wydarzeniach.
Największą inicjatywą upamiętniającą jest ogólnopolski bieg "Tropem Wilczym", organizowany od 2013 roku. Wydarzenie to odbywa się w setkach miejscowości w Polsce i za granicą, gromadząc tysiące uczestników, którzy w ten sposób oddają hołd bohaterom podziemia niepodległościowego.
Obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych mają charakter ogólnopolski. W całym kraju odbywają się uroczystości państwowe, msze święte, koncerty, wystawy, projekcje filmów i spotkania edukacyjne.
W wielu miastach odsłaniane są pomniki i tablice pamiątkowe, a w szkołach prowadzone są lekcje historii poświęcone Żołnierzom Niezłomnym. Coraz większą popularnością cieszą się także inicjatywy społeczne, takie jak wspomniany bieg "Tropem Wilczym" czy akcje rekonstrukcyjne.
Choć pamięć o Żołnierzach Wyklętych jest dziś szeroko upowszechniana, temat ten budzi także kontrowersje. Część historyków i publicystów zwraca uwagę na trudne epizody z działalności niektórych oddziałów, w tym przypadki zbrodni na ludności cywilnej.
Instytut Pamięci Narodowej podkreśla jednak, że zdecydowana większość Żołnierzy Wyklętych walczyła o wolność i niepodległość Polski, a ich losy zasługują na szacunek i pamięć.
