Majowe i czerwcowe poranki w Polsce rozbrzmiewają niezwykłym koncertem ptaków, które zaczynają swój śpiew jeszcze przed świtem. Które gatunki są najwcześniejszymi śpiewakami, dlaczego śpiewają właśnie o tej porze i jak światło wpływa na ich biologiczny zegar? Odpowiedzi na te pytania dostarczają naukowcy i obserwacje terenowe.

  • Ptaki zaczynają śpiewać już około 4:00 rano, tworząc prawdziwy koncert przed wschodem słońca.
  • Najwcześniejsze śpiewy należą do kosa, drozda śpiewaka, rudzika oraz słowików.
  • Niektóre ptaki, jak trznadel, śpiewają dopiero później rano.
  • Około 25 proc. gatunków śpiewa także nocą, np. słowik czy kukułka.
  • Chcesz poznać dokładny harmonogram ptasich śpiewaków i ich zwyczaje? Sprawdź pełny artykuł!

Świt budzi ptaki - i ludzi

Wiosenne poranki w Polsce to czas, gdy natura budzi się do życia w wyjątkowy sposób. Już około godziny 4:00, zanim pierwsze promienie słońca rozświetlą horyzont, rozlega się prawdziwy koncert - ptasie radio. To właśnie wtedy, w ciszy budzącego się dnia, śpiew ptaków wypełnia ogrody, parki i lasy. Najwcześniej budzą się te gatunki, które wykształciły umiejętność śpiewania przy minimalnej ilości światła.

Kto śpiewa pierwszy? Harmonogram ptasiego świtu

Biolog Adam Zbyryt z Uniwersytetu w Białymstoku tłumaczy, że ptaki śpiewają według ściśle określonego zegara biologicznego, a czas rozpoczęcia ich koncertu zależy od godziny wschodu słońca.

Cytat

Pierwsze ptaki zaczynają śpiewać mniej więcej na godzinę przed wschodem słońca. Na początku wiosny pierwsze tony nadają te budzące się najwcześniej, jak kos, drozd śpiewak i rudzik

Kos to często pierwszy ptasi budzik w miastach, którego donośny śpiew rozbrzmiewa z dachów i wierzchołków drzew. Drozd śpiewak oraz rudzik również nie próżnują - ich zróżnicowane, melodyjne głosy słychać nisko w gęstwinie krzewów lub wysoko nad ziemią. Do grona rannych śpiewaków dołączają także słowiki szare i rdzawe, których duże, czarne oczy pozwalają widzieć nawet przy słabym oświetleniu.

Wczesny śpiew samców to nie tylko powitanie dnia, ale także wyraźny komunikat dla samic i rywali.

Na wczesny śpiew o tej porze, kiedy jest jeszcze zimno po całej nocy, a ptaki przez cały ten czas nie żerowały - mogą sobie pozwolić tylko najsilniejsze samce, w najlepszej kondycji, posiadający najlepsze terytoria pełne pokarmu - tłumaczy biolog.

To właśnie dlatego śpiewający samiec jest dla potencjalnej partnerki symbolem zdrowia i sprawności.

Nie wszystkie ptaki śpiewają tylko o świcie. W porze drugiego śniadania i przed południem odzywają się już nieliczne gatunki, z których najbardziej charakterystyczny jest trznadel.

Co ciekawe, aż 25 proc. polskich gatunków ptaków śpiewa także nocą. Należą do nich m.in. słowik szary, kukułka, świerszczak, rokitniczka czy pokląskwa. Szczególne miejsce w tej grupie zajmuje słowik, którego śpiew stał się inspiracją dla wielu legend.

3:00 - Drozd śpiewak

  • Miejsce: szczyty drzew
  • Opis: Głośna i melodyjna pieśń dobiega z wierzchołków drzew, dachów czy innych wysoko położonych miejsc. To jeden z pierwszych ptasich śpiewaków o świcie.

3:10 - Rudzik

  • Miejsce: podszycie leśne
  • Opis: Śpiew rudzika to zróżnicowany świergot o zmiennym tempie, z trelami i gwizdami. Słychać go nisko, w gęstwinie krzewów.

3:15 - Kos zwyczajny

  • Miejsce: szczyty drzew
  • Opis: Kos to jeden z najpilniejszych śpiewaków, swój koncert zaczyna grubo przed świtem. W miastach to on często pełni rolę ptasiego budzika.

3:20 - Świergotek drzewny

  • Miejsce: szczyty drzew
  • Opis: Śpiewa podczas lotu, jego głos rozlega się wysoko nad ziemią.

3:30 - Kukułka

  • Miejsce: korony drzew
  • Opis: Rozpoczyna swoje charakterystyczne "kukanie" w koronach drzew, często jeszcze przed świtem.

3:40 - Sikora bogatka

  • Miejsce: niższe piętra lasu
  • Opis: Jej śpiew to krótkie, powtarzalne "ci ci deee, ci ci deee". Często dostosowuje głośność i tempo do miejskiego hałasu.

3:50 - Pierwiosnek

  • Miejsce: niższe piętra lasu
  • Opis: Monotonny śpiew składający się z powtarzanych sylab "cilp calp". Słychać go zarówno w lasach, jak i ogrodach.

4:00 - Zięba

  • Miejsce: niższe piętra lasu
  • Opis: Piosenka zięby to krótka, melodyjna zwrotka złożona z trzech części: "cicici-tjutjutjutju-widział". Samica, gdy jest zaniepokojona, woła "pink, pink, pink".

4:20 - Wilga

  • Miejsce: korony drzew
  • Opis: Trudna do zobaczenia, ale jej pieśń zdradza obecność w wysokich koronach drzew. Dawniej wierzono, że jej śpiew zapowiada deszcz.

4:40 - Szpak

  • Miejsce: różne miejsca (często w miastach)
  • Opis: Ma bardzo urozmaicony repertuar, potrafi naśladować inne ptaki, a nawet dźwięki otoczenia, np. dzwonki telefonów.

Ptasi zegar a światło cywilizacji

Naturalny zegar ptaków regulowany jest światłem. Jednak w miastach i na terenach rolniczych coraz częściej zakłócany bywa przez sztuczne oświetlenie. Badania z 2021 roku udowodniły, że światło emitowane przez szklarnie sprawia, iż ptaki gniazdujące w pobliżu zaczynają śpiewać wcześniej i kończą koncert później niż ich leśni sąsiedzi. Najsilniej na takie zmiany reagują kosy i rudziki.

Dlaczego ptaki śpiewają?

Ptasi śpiew to nie tylko komunikacja godowa i ostrzegawcza. Ptaki śpiewają także dlatego, bo lubią. Dowiedziono, że sam śpiew sprawia samicom ptaków przyjemność - podkreśla Adam Zbyryt. W ich mózgach zachodzą reakcje podobne do tych, które pojawiają się u ludzi podczas słuchania ulubionej muzyki.

Polska - raj dla miłośników ptasiego śpiewu

Na świecie żyje około 4100 gatunków ptaków śpiewających, z czego wiele można usłyszeć również w Polsce. Wiosną nasze parki, ogrody i lasy zamieniają się w prawdziwy amfiteatr natury. Warto więc, choć raz, wstać przed świtem i dać się porwać temu niezwykłemu koncertowi.

Zobacz również: