Egzekucja za mięso. Prawda o najgłośniejszym wyroku śmierci PRL

• W latach 60. mięso w PRL było towarem strategicznym, a niedobory wywoływały społeczne napięcia i fałszerstwa w branży mięsnej.
• Afera mięsna rozpoczęła się od anonimowego donosu, co doprowadziło do śledztwa i aresztowania 437 osób, w tym dyrektora MHM, Stanisława Wawrzeckiego.
• Proces był pokazowy i polityczny - Wawrzecki został skazany na śmierć, inni na dożywocie lub więzienie.
• Wyrok śmierci wykonano w 19 marca 1965 roku, co wstrząsnęło opinią publiczną i stało się symbolem niesprawiedliwości w PRL.

W latach 60. mięso było w Polsce Ludowej towarem strategicznym, a jego niedobór wywoływał społeczne niezadowolenie i długie kolejki przed sklepami. Państwo, dążąc do pełnej kontroli nad produkcją i dystrybucją żywności, niemal całkowicie znacjonalizowało branżę mięsną, likwidując prywatne masarnie i zakłady przetwórcze. W efekcie pojawiły się liczne patologie, nielegalny ubój, fałszowanie dokumentów i nadużycia na masową skalę. Władze nie radziły sobie z narastającymi problemami gospodarczymi, a afera mięsna miała odwrócić uwagę społeczeństwa od kryzysu ekonomicznego.

Wszystko zaczęło się od anonimowego listu, który w 1963 roku trafił do Komisji Kontroli w Komitecie Warszawskim PZPR. Autor donosu pisał: "U nas w MHM wszyscy kradną...". W ślad za tym ruszyło śledztwo prowadzone przez prokuraturę i Milicję Obywatelską. 

Wkrótce aresztowano aż 437 osób, przesłuchano 470 kierowników sklepów mięsnych, a do aresztu trafił m.in. dyrektor stołecznego Miejskiego Handlu Mięsem (MHM) Stanisław Wawrzecki.

W ówczesnym śledztwie ujawniono szeroko zakrojone nadużycia: fałszowanie dokumentów, sprzedawanie mięsa na czarnym rynku, zaniżanie jakości produktów i oszukiwanie klientów. W aktach sprawy znalazły się m.in. informacje o nielegalnych nadwyżkach finansowych, biżuterii, gotówce i nieruchomościach.

Proces w tzw. aferze mięsnej rozpoczął się 20 listopada 1964 roku w trybie doraźnym, który przewidywał błyskawiczne postępowanie i brak możliwości odwołania się od wyroku. Na ławie oskarżonych zasiadło 11 osób, w tym Wawrzecki, kilku dyrektorów i kierowników sklepów oraz właścicieli masarni.

Przewodniczącym składu sędziowskiego był Roman Kryże, znany z licznych wyroków śmierci w okresie stalinowskim. Prokuratura żądała trzech kar śmierci, ostatecznie sąd orzekł tylko jedną - dla Stanisława Wawrzeckiego. Pozostali oskarżeni otrzymali wyroki dożywocia lub długoletniego więzienia.

Proces był szeroko relacjonowany przez media, które kreowały Wawrzeckiego na "dyktatora mięsnego Śródmieścia". W rzeczywistości, jak podkreślają historycy, był to pokazowy proces polityczny mający na celu zastraszenie społeczeństwa i odwrócenie uwagi od systemowych niedostatków.

Wyrok śmierci na Stanisławie Wawrzeckim wykonano 19 marca 1965 roku przez powieszenie w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski, mimo próśb obrońców. Według relacji świadka, Wawrzecki osiwiał w ciągu kilku sekund, a strażnicy siłą wyciągnęli go z celi. W dokumentacji zachował się jedynie lakoniczny wpis: "Wymieniony na odwrocie więzień zmarł w więzieniu dnia 19 marca 1965 r. Przyczyna zgonu - wykonanie wyroku przez powieszenie".

Wyrok ten wstrząsnął opinią publiczną. Historyk, prof. Andrzej Zawistowski tak to skomentował dwa lata temu w rozmowie z Polską Agencją Prasową: "Gomułka oczekiwał najsurowszej kary. Była to zbrodnia sądowa".

Wawrzecki stał się kozłem ofiarnym, a jego śmierć miała być przestrogą dla innych. Wyrok nie rozwiązał problemów gospodarczych PRL. Braki w zaopatrzeniu w mięso, podwyżki cen i kolejne reglamentacje towarzyszyły Polakom aż do końca lat 80. 

W 2004 roku Sąd Najwyższy orzekł, że wyroki w aferze mięsnej, w tym kara śmierci na Wawrzeckim, zapadły z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie zostało umorzone wobec wszystkich skazanych, ponieważ żaden z nich już nie żył, a sprawa przedawniła się w 1989 roku.