Strzały funkcjonariuszy Grenzschutzu w Mysłowicach przelały czarę goryczy. Zginęło siedmiu górników, dwie kobiety i nastoletni chłopiec. Ta tragedia doprowadziła do zrywu, który zmienił historię Polski. 20 czerwca obchodzimy Narodowy Dzień Powstań Śląskich.
- Najnowsze informacje z Polski i świata znajdziesz na stronie głównej RMF24.pl.
Sytuacja na Śląsku po I wojnie światowej była skomplikowana. Brakowało pracy, a ci którzy ją mieli nie otrzymywali za nią zapłaty. Ludność domagała się większych przydziałów żywności i niezatrudniania żołnierzy Grenzschutzu kosztem Polaków. W kopalniach i hutach najwyższe stanowiska były zarezerwowane dla Niemców, Polacy mieli pozostać prostymi robotnikami.
Niezadowolenie społeczne było coraz większe, o czym świadczyły wydarzenia z 15 sierpnia 1919 roku. Przed bramą kopalni "Mysłowice" zebrało się około 3 tysięcy górników z rodzinami, którzy domagali się wypłaty wynagrodzenia. Funkcjonariusze paramilitarnego Grenzschutzu do protestujących zaczęli strzelać. Zginęło siedmiu górników, dwie kobiety i 13-letni chłopiec. Według niektórych przekazów 13-latek miał odebrać pieniądze dla chorego ojca.
Zbrodnia dokonana przez Niemców i niezadowoleniem Polaków z rozwiązań przyjętych na konferencji pokojowej w Wersalu, doprowadziły do zrywu w nocy z 16 na 17 sierpnia, który dziś jest nam znany jako I powstanie śląskie.
Walki toczyły się w rejonie Pszczyny, Rybnika, Tychów i Wodzisławia. Uczestniczyło w nich około 23 tys. powstańców. Niemieckich żołnierzy tłumiących spotkanie było około 55 tysięcy. Tak liczna przewaga szybko stała się widoczna. Już po kilku dniach komendant główny powstania Alfons Zgrzebniok, widząc słabość sił powstańczych i przewagę Niemców, 24 sierpnia podjął decyzję o zakończeniu walk i wycofaniu oddziałów na polską stronę.
11 lutego 1920 roku do Opola przybyła Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa na Górnym Śląsku, w skład której wchodzili: francuski generał Henri Le Rond, angielski pułkownik Harold Percival i włoski generał Alberto de Marinis. Wśród obserwatorów był m.in. nuncjusz apostolski w Polsce Achilles Ratti, późniejszy papież Pius XI, oraz pułkownik Ludwik Grimaldi, późniejszy książę Monako.
Kampanię plebiscytową prowadził Polski Komisariat Plebiscytowy z Wojciechem Korfantym na czele (siedziba w Bytomiu) oraz niemiecki Plebiszitkommissariat für Deutschlands pod kierownictwem dra Kurta Urbaneka (siedziba w Katowicach).
Napięcia rosły. 17 sierpnia 1920 roku niemiecka prasa podała fałszywą informację o upadku Warszawy, co wywołało niemieckie demonstracje i ataki na Polaków. W Katowicach zamordowano polskiego lekarza Andrzeja Mielęckiego. Był to impuls do wybuchu II powstania śląskiego w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 roku, którego dowódcą ponownie został Alfons Zgrzebniok. Powstańcy opanowali okręg przemysłowy, paraliżując komunikację i neutralizując wojska alianckie. Po sześciu dniach walk, dzięki negocjacjom, dotychczasowa policja została zastąpiona Policją Plebiscytową (Abstimmungspolizei), a Polską Organizację Wojskową Górnego Śląska rozwiązano.
20 marca 1921 roku odbył się plebiscyt - 59,6 proc. głosów padło za Niemcami, 40,4 proc. za Polską. Wzięło w nim udział niemal 1,2 mln osób czyli aż 98 uprawnionych. Co ważne, niemal 200 tys. stanowiły osoby urodzone na obszarze plebiscytowym, ale już w jego granicach niemieszkających - emigranci, którzy w większości opowiedzieli się za Niemcami. Wyniki nie pozwalały na prosty podział terenu. Wobec groźby przyznania większości spornego obszaru Niemcom, Wojciech Korfanty zdecydował o wybuchu III powstania śląskiego w symbolicznym dniu 3 maja 1921 roku.
W nocy z 2 na 3 maja przeprowadzono akcję dywersyjną "Mosty", którą dowodził kapitan Tadeusz Puszczyński ps. "Konrad Wawelberg", a jego zastępcą był por. Stanisław Baczyński ps. "Büttner", ojciec Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Powstańcy, dowodzeni przez pułkownika Macieja Mielżyńskiego, szybko opanowali okręg przemysłowy i osiągnęli tzw. "linię Korfantego". Niemcy, wspierani przez Freikorps "Oberland", podjęli ofensywę w rejonie Góry św. Anny, jednak nie zdołali przełamać polskiej obrony.
Wśród polskich dowódców wyróżniali się także Michał Grażyński (późniejszy wojewoda śląski) oraz kadeci ze Lwowa, Podhalanie i żołnierze z całej Polski. Stan uzbrojenia powstańców był możliwy dzięki przerzutom broni z Polski, a pomoc dla powstańców stanowiła znaczny odsetek budżetu wojskowego państwa w 1921 roku.
Rozejm podpisano 26 czerwca 1921 roku. Do 5 lipca obie strony wycofały wojska z obszaru plebiscytowego. Zginęło ok. 1800 powstańców, apo stronie niemieckiej zginęło 700-1000 żołnierzy.
20 października 1921 roku Rada Ambasadorów Ligi Narodów zdecydowała o podziale Górnego Śląska. Polsce przyznano 29 proc. powierzchni (3214 km kw.) i około 1 mln mieszkańców, co stanowiło 46 proc. ludności obszaru plebiscytowego. W granicach Polski znalazła się większość zakładów przemysłowych, co miało kluczowe znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju.
Na terenach przyznanych Polsce utworzono autonomiczne województwo śląskie. Wojska alianckie opuściły Górny Śląsk w czerwcu 1922 roku, a 20 czerwca uroczyście wkroczyły tam wojska polskie. Rozpoczęty w Katowicach triumfalny marsz, witany przez mieszkańców setkami bram powitalnych, na długo zapisał się w pamięci Górnoślązaków.
16 lipca 1922 roku podpisano akt włączenia ziem śląskich do odrodzonej Rzeczpospolitej. Wojciech Korfanty, który odegrał kluczową rolę w powstaniach, przebywał wówczas w Warszawie, próbując - bezskutecznie - przekonać Józefa Piłsudskiego do zaakceptowania swojej kandydatury na premiera.
Dzięki determinacji i ofierze powstańców, Polska zyskała dostęp do bogatego w surowce i przemysł regionu, a mieszkańcy Śląska mogli wrócić do domów na wywalczonej przez siebie ziemi. Dlatego właśnie na Narodowy Dzień Powstań Śląskich wybrano 20 czerwca - datę, która przypomina historycznym wkroczeniu polskich wojsk z gen. Stanisławem Szeptyckim na przyznaną Polsce część Górnego Śląska.
Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o ustanowieniu Narodowego Dnia Powstań Śląskich w czerwcu 2022 roku. Nie byłoby tej wielkości i postępu w II Rzeczypospolitej, gdyby nie było możliwości, które dawał Górny Śląsk i jego zasoby oraz wielcy patrioci, którzy dla Polski pracowali - mówił podczas uroczystości podpisywania ustawy Andrzej Duda.
Narodowy Dzień Powstań Śląskich jest świętem państwowym upamiętniającym "bohaterskich uczestników, którzy wywalczyli przyłączenie części Górnego Śląska do odrodzonej Rzeczypospolitej". Nie jest to święto wolne od pracy.
Źródła: slaskie.pl, edukacja.ipn.gov.pl, muzhp.pl
