Najnowsza praca międzynarodowego zespołu naukowców, z udziałem badaczy z Uniwersytetu Gdańskiego, rzuca nowe światło na codzienne życie i strategie przetrwania społeczności zamieszkujących północno-środkową Polskę w okresie od neolitu po epokę brązu. Dzięki zaawansowanym technikom badawczym udało się zrekonstruować diety oraz praktyki rolnicze i społeczne ludzi żyjących na tych terenach nawet ponad cztery tysiące lat temu. Wyniki publikuje dziś czasopismo "Royal Society Open Science".
- Więcej informacji z Polski i ze świata znajdziesz na RMF24.pl.
Badacze przeanalizowali szczątki 60 osób, datowane na okres od około 4100 do 1230 roku p.n.e. Ten rozległy przedział czasowy obejmuje kluczowe etapy prehistorii Europy Środkowej, w tym pojawienie się grup o pochodzeniu stepowym ze Wschodu oraz pierwsze szerokie wykorzystanie prosa w diecie. Archeologiczne ślady tych społeczności są bardzo skąpe, lekkie konstrukcje mieszkalne szybko ulegały rozkładowi, groby zawierały niewiele przedmiotów, a niekorzystne warunki glebowe nie sprzyjały zachowaniu materiałów organicznych. Tradycyjne metody archeologiczne dawały więc jedynie fragmentaryczny obraz życia tych ludzi.
Aby uzupełnić te luki, naukowcy połączyli badania archeologiczne i antropologiczne z najnowocześniejszymi technikami, w tym datowaniem radiowęglowym, analizą starożytnego DNA oraz pomiarami stabilnych izotopów węgla i azotu w szczątkach ludzkich. Takie podejście umożliwiło nie tylko precyzyjne datowanie znalezisk, ale także rekonstrukcję diety, praktyk rolniczych, a nawet aspektów organizacji społecznej, które do tej pory pozostałyby nieuchwytne.
Jednym z najbardziej intrygujących odkryć są ustalenia dotyczące społeczności kultury ceramiki sznurowej, które pojawiły się w północno-centralnej Polsce pod koniec neolitu, około 2800 roku p.n.e. Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom, że preferowały one otwarte stepy i łąki, dowody izotopowe wskazują, że pierwsi przedstawiciele tej kultury wypasali swoje zwierzęta w lasach lub wilgotnych dolinach rzecznych, na obrzeżach terenów uprawnych, które od dawna były użytkowane przez miejscowych rolników. Po kilku stuleciach ich dieta zaczęła upodabniać się do diety sąsiadujących społeczności rolniczych, co sugeruje, że przejęli oni praktyki pasterskie już wcześniej obecne w regionie.
Drugie kluczowe odkrycie dotyczy wprowadzenia prosa do diety. W całej Eurazji proso zwyczajne było szybko adaptowane i wcześnie stało się podstawą wyżywienia. Jednak w północno-centralnej Polsce analiza izotopowa kolagenu kostnego wykazała odmienny obraz. Od około 1200 roku p.n.e. niektóre społeczności opierały swoją dietę głównie na prosie, podczas gdy inne spożywały go bardzo niewiele lub wcale. Co ciekawe, różnice te znajdowały odzwierciedlenie także w praktykach pogrzebowych. Część grup powróciła do dawnej tradycji wspólnych grobowców używanych przez wiele pokoleń, podczas gdy inne stosowały nietypowe pochówki parami w wydłużonych jamach, gdzie zmarli byli układani stopami do siebie. Te rozbieżności wskazują, że wybory żywieniowe były nie tylko kwestią praktyczną, ale także ściśle powiązaną z tożsamością i granicami grupowymi.
Analiza izotopów azotu w kolagenie kostnym pozwoliła także na identyfikację subtelnych nierówności społecznych. Ustalono, że niektórzy członkowie społeczności, szczególnie we wczesnej epoce brązu, mieli lepszy dostęp do białka zwierzęcego niż inni. "Te różnice sugerują pojawianie się hierarchii społecznych, które nie są widoczne w skromnych wyposażeniach grobowych tego regionu" - podkreślają badacze.
Wyniki badań pokazują, że społeczności tych regionów nie były jedynie biernymi naśladowcami centrów kulturowych Europy Środkowej. Wręcz przeciwnie, rozwijały się według własnych, alternatywnych zasad. Analiza tych zjawisk ujawnia niezwykłą kreatywność dawnych społeczności oraz ich zdolność do adaptacji w obliczu zmieniających się warunków środowiskowych i społecznych. Odkrycia te nie tylko wzbogacają wiedzę o przeszłości Polski, ale także pokazują, jak złożone i zróżnicowane były strategie przetrwania oraz relacje społeczne w prehistorycznych społecznościach Europy Środkowej.
