Co kształtuje treść naszych snów? Dlaczego nasze sny bywają czasem realistyczne i pełne emocji, a innym razem chaotyczne lub trudne do zrozumienia? Najnowsze badania przeprowadzone pod kierunkiem naukowców z IMT School for Advanced Studies w Lukce pokazują, że zarówno indywidualne cechy osobowości, jak i wspólne doświadczenia życiowe mają kluczowy wpływ na to, co pojawia się w naszych snach. Pisze o tym czasopismo "Communications Psychology".
W ramach szeroko zakrojonego projektu badawczego przeanalizowano ponad 3700 opisów snów i doświadczeń z codziennego życia, zebranych od 287 uczestników w wieku od 18 do 70 lat. Przez dwa tygodnie ochotnicy codziennie rejestrowali swoje przeżycia, a badacze gromadzili szczegółowe dane na temat ich wzorców snu, zdolności poznawczych, cech osobowości oraz stanu psychicznego.
Wykorzystując zaawansowane techniki przetwarzania języka naturalnego (NLP), zespół naukowców był w stanie ilościowo przeanalizować znaczeniową strukturę snów. Wyniki tych analiz pokazują, że treść marzeń sennych nie jest przypadkowa ani chaotyczna. Wręcz przeciwnie, jest owocem złożonej gry między indywidualnymi cechami danej osoby, takimi jak skłonność do błądzenia myślami, zainteresowanie snami czy jakość snu, a także wpływem wydarzeń zewnętrznych, w tym tych o szerokim zasięgu społecznym, jak pandemia Covid-19.
Analizując słowa używane przez uczestników do opisu zarówno codziennych przeżyć, jak i snów, badacze zaobserwowali, w jaki sposób rzeczywistość ulega przekształceniu podczas snu. Sny nie są prostym odtworzeniem przeżytych wydarzeń, raczej reinterpretują je, łącząc elementy codzienności w nowe, często surrealistyczne scenariusze. Przykładowo, motywy związane z pracą, opieką zdrowotną czy edukacją nie pojawiają się w snach w niezmienionej formie. Zamiast tego zostają zorganizowane w barwne, immersyjne obrazy, które mieszają różne konteksty i zmieniają perspektywę, przenosząc śniącego w nieznane krajobrazy.
To zjawisko wskazuje, że sny nie tylko odzwierciedlają rzeczywistość, ale aktywnie ją przekształcają, integrując fragmenty przeszłych doświadczeń z wyobrażeniami lub przewidywaniami, tworząc zupełnie nowe, często zaskakujące sytuacje. Transformacje te są różne u poszczególnych osób. Osoby o większej skłonności do błądzenia myślami częściej zgłaszały fragmentaryczne i dynamicznie zmieniające się sny. Z kolei ci, którzy przywiązywali dużą wagę do znaczenia i wartości snów, doświadczali bardziej zmysłowych i immersyjnych marzeń sennych.
Analiza danych z okresu lockdownu spowodowanego pandemią Covid-19, zebranych przez badaczy z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie i porównanych z danymi z kolejnych miesięcy i lat, wykazała, że sny w czasie izolacji charakteryzowały się większą intensywnością emocjonalną i częstszymi odniesieniami do ograniczeń i restrykcji. Odzwierciedlało to szeroko pojęty kontekst społeczny. Z biegiem czasu te efekty stopniowo słabły, co sugeruje, że treść snów ewoluuje wraz z psychologiczną adaptacją do ważnych wydarzeń życiowych.
Nasze odkrycia pokazują, że sny nie są jedynie odbiciem przeszłych doświadczeń, lecz dynamicznym procesem kształtowanym przez to, kim jesteśmy i przez to, co przeżywamy - mówi główna autorka publikacji, Valentina Elce. Połączenie szeroko zakrojonych danych z zaawansowanymi metodami analizy pozwoliło ujawnić wzorce w treści snów, które wcześniej były trudne do uchwycenia - dodaje.
Badanie potwierdza również potencjał sztucznej inteligencji w analizie marzeń sennych. Modele NLP okazały się skuteczne w wychwytywaniu znaczenia i struktury opisów snów, osiągając precyzję porównywalną z ocenami niezależnych ekspertów. Otwiera to nowe możliwości badania świadomości, pamięci i zdrowia psychicznego na dużą skalę i w sposób powtarzalny. Wyniki te mogą mieć znaczenie nie tylko dla naukowców zajmujących się snem i świadomością, ale również dla psychologów i terapeutów, którzy coraz częściej wykorzystują analizę snów w pracy z pacjentami.
