Prace poszukiwawcze prowadzono na terenie kwatery 45N znajdującej się przy murze cmentarnym od strony ul. Rzeszowskiej. Ich celem było zlokalizowanie miejsc pochówku ofiar komunizmu straconych, zamordowanych i zmarłych w więzieniach i aresztach warszawskiej Pragi w latach 40. XX w. Jak ocenia prof. Krzysztof Szwagrzyk, na terenie poszukiwań w 1946 r. pochowano co najmniej 33 skazanych na podstawie wyroków sądów komunistycznych.
Podczas zakończonych w sobotę prac udało nam się wykonać wszystko, co było możliwe. Odnaleźliśmy w sumie szczątki sześciu dorosłych, mamy też szczątki dziecka. Nie ma wątpliwości, że w trzech przypadkach metodą uśmiercenia był tzw. strzał katyński w potylicę. Świadczy to o tym, iż są to szczątki zamordowanych w więzieniach praskich w 1946 r. Przy jednej z ofiar odnaleźliśmy szczoteczkę, która zawierała jej imię, nazwisko, pseudonim, a nawet oddział. Oczywiście musimy to jeszcze potwierdzić przez badania genetyczne, ale sam fakt takiego znaleziska był dla nas szczególny - mówi prof. Szwagrzyk.
Jak wyjaśnił, udało się przebadać tę część kwatery, na której nie ma współczesnej zabudowy. Rezultaty prac powodują, że wiemy, iż w ciągu najbliższego czasu zostaną one wznowione. Konieczne będzie wówczas rozebranie jednej z alejek asfaltowych i dużego fragmentu pomnika ofiar komunizmu, który się tam znajduje. Mamy bowiem pewność, że pod nim znajdują się kolejne szczątki, bo znaleźliśmy pochówki zarówno z lewej, jak i prawej strony przy jego ścianach. Mamy więc cały rząd pochówków więziennych z 1946 r. - relacjonował szef zespołu poszukiwawczego.
Matką dziecka, którego szczątki znaleziono, była prawdopodobnie jedną z więźniarek. Trumienkę odnaleźliśmy bowiem w miejscu pomiędzy pochówkami więźniów. A odległość między poszczególnymi szczątkami była identyczna jak pomiędzy nimi a trumną. Całość to pole pochówków więziennych, co wskazuje, że prawdopodobnie zmarło ono w więzieniu. Mogło to być dziecko jednej z osadzonych, które urodziło się w więzieniu lub zostało tam zabrane razem z matką. Było wiele takich przypadków i część z tych dzieci ze względu na katastrofalne warunki higieniczne i brak opieki zdrowotnej umierało. Ale musimy to oczywiście potwierdzić - powiedział prof. Szwagrzyk.
W jego ocenie cel prac udało się zrealizować w o wiele szerszym wymiarze niż przewidywano. Założeniem było odnalezienie szczątków, które moglibyśmy zidentyfikować jako należące do więźniów okresu stalinowskiego, co się udało. W trzech przypadkach bowiem mieliśmy do czynienia ze śmiercią na skutek tzw. katyńskiej metody, więc nie ma wątpliwości, że to szczątki więźniów. Drugim rezultatem było określenie przebiegu pochówków więziennych z 1946 r. - gdzie się zaczynają i kończą oraz gdzie jeszcze trzeba przeprowadzić prace, by cały rząd odsłonić - mówił szef zespołu poszukiwawczego.
Zakończone prace uznajemy za pierwszy etap i z pewnością muszą być kontynuowane. Obecnie uznajemy, że to bardzo dobry punkt wyjścia dla przyszłych badań, bo otrzymaliśmy potwierdzenie, że jest to teren więziennych pochówków i mamy dużą wiedzę, jak przeprowadzić drugi etap prac przygotowawczych i ekshumacyjnych. Niestety nie wiemy, kiedy mógłby się on rozpocząć, ponieważ to wymaga bowiem wielu pozwoleń i uzgodnień - podsumował szef zespołu poszukiwawczego.
(mpw)