Powstanie Wielkopolskie, które wybuchło 27 grudnia 1918 roku, jest jedynym zwycięskim zrywem narodowym Polaków. Świętujemy je dziś, obchodząc święto narodowe. W RMF FM przyglądamy się przyczynom i przebiegowi pierwszych dni bohaterskiego zrywu. W historyczną podróż wybiera się z nami prof. Paweł Stachowiak, historyk Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Znamienna data 11 listopada do dziś celebrowana jest jako dzień kończący I wojnę światową oraz początek wolności Polaków po latach zaborów. Jak jednak podkreśla poznański historyk, sprawa była dużo bardziej złożona, a sam 11 listopada niewiele wniósł do zmian w obrębie granic czy tożsamości narodowej.
11 listopada jest datą szczególną, ale wciąż symboliczną - zaznacza prof. Stachowiak. Układ sił w Europie będzie kształtował się jeszcze przez kolejne miesiące - dodaje.
Pewnym jest, że bezpośrednio po zakończeniu I wojny światowej Wielkopolska nie należała do państwa polskiego. Ona była wtedy wciąż integralną częścią Niemiec - dodaje poznański historyk. Jednak determinacja polskich mieszkańców etnicznie zróżnicowanej Wielkopolski o przyłączeniu tego regiony do granic powstającej na nowo ojczyzny była ogromna. Wielkopolanie chcieli znów żyć w granicach Polski.
W ciągu ponad miesiąca od zakończenia I wojny światowej rosły różne nastroje wśród mieszkańców Wielkopolski. Polacy coraz głośniej mówili o zrywie i przyłączeniu Wielkopolski do granic państwa polskiego. Niemcy z kolei chcieli utrzymania tego terytorium w swoim zasięgu - tłumaczy prof. Stachowiak.
Pod koniec 1918 roku atmosfera była już bardzo napięta i wystarczyła iskra, by wybuchł zryw. Tą iskrą był przyjazd Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania. Miał on miejsce 26 grudnia 1918 roku w przeddzień wybuchu walk.
Powstanie wybucha 27 grudnia 1918 roku przed godziną 17. Jednak zanim do tego doszło, przez cały dzień w Poznaniu odbywały się demonstracje zarówno strony polskiej, jak i niemieckiej. Zryw rusza pełną parą w okolicach pl. Wolności oraz Hotelu Bazar. Nie wiadomo, kto strzelał pierwszy, do końca nie znamy też tak naprawdę pierwszej ofiary - wyjaśnia prof. Stachowiak. Uznajemy, że to Franciszek Ratajczak był pierwszym, który poległ w wyniku zrywu, ale mówi się też o kelnerze jednej z restauracji, który miał wyjść na ulicę i zobaczyć skąd dobiegają hałasy. Wówczas trafić go miała zbłąkana kula - podkreśla.
Walki powstańcze szybko objęły swoim zasięgiem nie tylko Poznań, ale znaczną część Wielkopolski. Przygotowani do zrywu Polacy zaczęli zajmować kolejne miejscowości, a następnie walczyć o ich utrzymanie.
Poznański historyk twierdzi, że Powstanie Wielkopolskie to zryw, który został przeprowadzony w porę. Ponadto był to zryw powszechny, co jest bardzo ważne - dodaje. To znaczy taki, w którym udział wzięli przedstawiciele wszystkich warstw społecznych. W styczniowym do walk przystąpiła wyłącznie szlachta i chyba właśnie zryw z 27 grudnia 1918 roku jest pierwszym, do którego przystąpili dosłownie wszyscy - tłumaczy. Ponadto powstańcy wykorzystali słabość państwa niemieckiego, które nie doszło do siebie po klęsce w I wojnie światowej.
Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu. Zakończył je rozejm w Trewirze, podpisany przez Niemcy i państwa ententy 16 lutego 1919 r. Traktat wersalski ostatecznie przypieczętował włączenie Wielkopolski do granic państwa polskiego. Od 2021 roku 27 grudnia obchodzimy Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, ustanowiony świętem państwowym.