Strata domu, praca za darmo i niebezpieczna wyprawa za koło podbiegunowe - życie Andersa Celsiusa to gotowy scenariusz na film. Choć jego nazwisko wymieniasz codziennie, prawdopodobnie nie masz pojęcia, że ten szwedzki astronom badał zorze polarne, kształt Ziemi, a jego słynna skala stopni... na początku działała na odwrót.
- Anders Celsius, twórca słynnej skali temperatur, pochodził z rodziny astronomów i mimo trudności życiowych nie poddał się, rozwijając pasję do nauki.
- Był pionierem w pomiarach meteorologicznych i prowadził badania zorzy polarnej oraz pola magnetycznego Ziemi.
- Podróże po Europie pozwoliły mu nawiązać współpracę z wybitnymi naukowcami i zorganizować ekspedycję do północnej Szwecji, by badać kształt Ziemi.
- Jego skala temperatur, choć początkowo odwrócona, szybko stała się międzynarodowym standardem i jest używana do dziś.
- Najnowsze informacje z kraju i ze świata znajdziesz na RMF24.pl. Bądź na bieżąco.
Anders Celsius, bo tak brzmi w oryginale nazwisko uczonego, urodził się w 1701 roku w szwedzkiej Uppsali, w rodzinie o bogatych tradycjach naukowych. Jego dziadkowie i ojciec byli profesorami astronomii na uniwersytecie, jednak rodzinę dotknęły też liczne trudności. Ojciec stracił pracę w wyniku konfliktów na uczelni, a wybuch wielkiego pożaru w mieście pozbawił rodzinę dachu nad głową. Matka Andersa wykazała się przedsiębiorczością, prowadząc jadłodajnię dla studentów i wykładowców, co pozwoliło rodzinie przetrwać ciężkie czasy.
Mimo niełatwego startu, młody Celsius od wczesnych lat wykazywał zainteresowanie nauką, choć rodzina odradzała mu wybór kariery naukowej ze względu na ryzyko finansowe. Anders jednak postawił na swoim - studiował matematykę i astronomię, początkowo u prywatnych nauczycieli, a potem na uniwersytecie.
Już jako asystent astronomii, Celsius codziennie prowadził pomiary temperatury, ciśnienia atmosferycznego, wiatru i opadów - jako pierwszy w Skandynawii. Zajmował się także obserwacjami zorzy polarnej. Praca na uczelni nie przynosiła mu początkowo żadnych dochodów, dlatego dorabiał jako nauczyciel matematyki w szkole technicznej.
Wkrótce, w wieku 28 lat, został profesorem astronomii na Uniwersytecie w Uppsali. Jego pasja do nauki nie ograniczała się jednak do teorii - Celsius był przede wszystkim badaczem naszej planety, dążącym do systematycznego zbierania danych i tworzenia długoterminowych serii obserwacji.
Marząc o rozwoju naukowym, Celsius wyruszył w czteroletnią podróż po Niemczech, Włoszech, Francji i Anglii. W Berlinie, Rzymie, Paryżu i Londynie spotykał wybitnych naukowców, uczestniczył w debatach i zdobywał nowe doświadczenia. Szczególnie ważny był jego pobyt w Paryżu, gdzie zaangażował się w dyskusje na temat kształtu Ziemi i teorii Newtona.
To właśnie podczas pobytu we Francji Celsius zaproponował organizację ekspedycji badawczej do północnej Szwecji, mającej na celu rozstrzygnięcie sporu o kształt Ziemi. Wkrótce dołączył do międzynarodowej ekspedycji, która w 1736 roku wyruszyła do Tornedalen za kołem podbiegunowym.
Najbardziej znanym osiągnięciem Andersa Celsiusa jest opracowanie w 1742 roku własnej skali temperatury, opartej na dwóch punktach stałych: zamarzania i wrzenia wody przy standardowym ciśnieniu atmosferycznym. Przestrzeń między tymi punktami Celsius podzielił na 100 stopni, tworząc skalę dziesiętną.
Początkowo 0°C oznaczało punkt wrzenia, a 100°C - zamarzania wody, jednak już kilka lat później skala została odwrócona do obecnie znanej postaci. Skala Celsjusza szybko zdobyła popularność i stała się międzynarodowym standardem w nauce i codziennym życiu.
Celsius był jednym z pierwszych naukowców, którzy systematycznie badali zmiany klimatu i poziomu morza. Wykorzystując głazy, na które wychodziły foki, określił tempo podnoszenia się lądu po epoce lodowcowej. Opracował też sposoby regularnych pomiarów poziomu wody i powiązał je z pomiarami ciśnienia atmosferycznego, odkrywając zależność między tymi zjawiskami.
Podczas pracy w Uppsali Celsius prowadził również badania nad polem magnetycznym Ziemi. Jako pierwszy wykazał związek między zjawiskiem zorzy polarnej a nagłymi zmianami pola magnetycznego. Odkrycie to miało fundamentalne znaczenie dla rozwoju nauki o magnetosferze i zrozumienia wpływu Słońca na atmosferę naszej planety.
Anders Celsius zmarł bezpotomnie w 1744 roku na chorobę płuc, mając zaledwie 42 lata. Pozostawił po sobie bogaty dorobek naukowy, liczącą blisko 1500 tomów bibliotekę oraz grono uczniów i współpracowników, którzy kontynuowali jego dzieło. Jego badania i metody pracy stały się wzorem dla kolejnych pokoleń naukowców.
