ADHD - dlaczego to nie moda i z czym naprawdę może się wiązać

ADHD (czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, ang. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) klasyfikowane jest jako zaburzenie neurorozwojowe. Oznacza to, że jego objawy wiążą się z odmiennym funkcjonowaniem układu nerwowego i pojawiają się we wczesnych etapach rozwoju, nawet jeśli zostaną rozpoznane dopiero w dorosłości.

Badania neuropsychologiczne i neuroobrazowe wskazują, że u osób z ADHD mogą występować różnice w pracy obszarów mózgu odpowiedzialnych za:

• regulację uwagi,
• kontrolę impulsów,
• planowanie i organizację działań,
• zarządzanie czasem i motywacją.

ADHD nie wynika z braku wychowania, lenistwa ani "słabej woli". Objawy nie są też chwilowym stanem - muszą utrzymywać się przez dłuższy czas (pierwsze symptomy przed 12. rokiem życia) i wpływać na funkcjonowanie w co najmniej dwóch obszarach życia.

Jednym z powodów może być rosnąca świadomość społeczna i lepszy dostęp do diagnostyki. W przeszłości ADHD kojarzono głównie z nadpobudliwymi dziećmi. Obecnie badania jasno pokazują, że objawy mogą utrzymywać się w dorosłości, choć często przybierają inną formę - mniej widoczną z zewnątrz.

Specjaliści zwracają uwagę, że:

• ADHD u dorosłych bywa maskowane przez strategie kompensacyjne,
• objawy mogą być mylone z cechami osobowości lub skutkami stresu,
• podobne trudności mogą występować także w innych zaburzeniach, co wymaga ostrożnej diagnozy.

To wszystko sprawia, że temat staje się bardziej widoczny, ale nie oznacza to, że samo zaburzenie jest nowe lub "wymyślone".

Zespół objawów, które mogą różnie się nasilać u poszczególnych osób, najczęściej dotyczy trzech obszarów:

Uwaga i organizacja - osoby z ADHD mogą doświadczać trudności z utrzymaniem koncentracji, szczególnie przy zadaniach monotonnych lub wymagających długotrwałego skupienia. Często pojawiają się też problemy z planowaniem, zarządzaniem czasem i kończeniem rozpoczętych działań.

Impulsywność - może przejawiać się w szybkim reagowaniu bez pełnego namysłu, trudności z odraczaniem gratyfikacji czy przerywaniem innym w rozmowie. Badania wskazują, że nie wynika to z braku kultury, lecz z odmiennych mechanizmów samokontroli.

Regulacja emocji - choć nie zawsze jest to uwzględniane w kryteriach diagnostycznych, wiele badań opisuje trudności w regulacji emocji: silniejsze reakcje na stres, frustrację czy krytykę.

Wszystkie te elementy mogą wpływać na naukę, pracę, relacje oraz poczucie własnej wartości i skuteczności.

Badania epidemiologiczne pokazują, że ADHD często współwystępuje z innymi trudnościami, takimi jak zaburzenia lękowe, depresyjne czy problemy ze snem. Naukowcy podkreślają jednak, że nie są one "skutkiem ADHD" w prostym sensie, lecz raczej wynikiem długotrwałego funkcjonowania w warunkach niedopasowanych do potrzeb danej osoby. Dlatego tak istotne jest rozumienie ADHD nie jako pojedynczej cechy, lecz jako wzorca funkcjonowania, który może wymagać wsparcia na różnych poziomach.

W ostatnich latach można zauważyć, że w niektórych miejscach proces diagnozy ADHD bywa znacząco skracany, czasem nawet do jednej wizyty. Choć może to wydawać się atrakcyjne dla osób szukających szybkiej odpowiedzi, z perspektywy standardów klinicznych taka praktyka niesie ryzyko uproszczeń i pominięcia istotnych informacji diagnostycznych.

Rzetelna diagnoza ADHD jest procesem wieloetapowym. Jej celem nie jest jedynie "potwierdzenie" lub "wykluczenie" zaburzenia, lecz możliwie pełne zrozumienie sposobu funkcjonowania danej osoby, kontekstu jej trudności oraz przeprowadzenie diagnozy różnicowej. Kompleksowa diagnoza obejmuje kilka kluczowych etapów:

• Wywiad konsultacyjny (wywiad psychologiczny) - szczegółowa rozmowa dotycząca aktualnych trudności, historii funkcjonowania (również w dzieciństwie), obszarów życia, w których objawy są najbardziej widoczne, oraz czynników mogących wpływać na ich nasilenie.
• Standaryzowany wywiad DIVA-5 - narzędzie diagnostyczne oparte na kryteriach DSM-5, pozwalające na systematyczną ocenę objawów ADHD w dzieciństwie i dorosłości oraz ich wpływu na codzienne funkcjonowanie.
• Dodatkowe narzędzia psychometryczne (np. MOXO) - stosowane w razie potrzeby, szczególnie gdy konieczna jest pogłębiona ocena funkcji uwagi, impulsywności, tempa reakcji i odporności na dystraktory.
• Opinia psychologiczna - końcowym etapem jest opracowanie pisemnej opinii, która integruje zebrane dane i może stanowić podstawę do dalszych form wsparcia lub leczenia.

Pełny, wieloetapowy proces diagnozy ADHD, obejmujący wszystkie wyżej wymienione etapy jest realizowany m.in. w Mentali - Centrum Rozwoju i Wsparcia Psychologicznego. Więcej informacji znajdziesz na stronie: https://mentali.pl/. Diagnoza może być przeprowadzona zarówno stacjonarnie we Wrocławiu, jak i w formule online, zgodnie z aktualnymi standardami diagnostycznymi.

Literatura naukowa opisuje kilka obszarów, które mogą wspierać funkcjonowanie, choć nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania.

• Wsparcie psychologiczne - terapie oparte na dowodach naukowych mogą pomagać w rozwijaniu strategii organizacji, regulacji emocji oraz radzeniu sobie z impulsywnością i nadpobudliwością.
• Struktura i środowisko - badania pokazują, że jasne zasady, przewidywalność i rozbijanie zadań na mniejsze etapy mogą ułatwiać codzienne funkcjonowanie.
• Edukacja i zrozumienie - psychoedukacja, zarówno dla osób z ADHD, jak i ich bliskich, bywa kluczowa w zmniejszaniu napięć i konfliktów oraz poczucia niezrozumienia. Psychoedukacja w zakresie ADHD poprzez indywidualną praca ze specjalistą może pozwolić lepiej przyjrzeć się własnym wyzwaniom i dobrać metody adekwatne do konkretnych potrzeb.

Warto pamiętać, że nie każda strategia będzie skuteczna dla wszystkich - to zupełnie naturalne. Obserwowanie siebie, testowanie różnych rozwiązań i elastyczne dopasowywanie ich do własnej sytuacji może przynieść najlepsze efekty. Aby trafniej określić obszary trudności i sposoby radzenia sobie z ADHD, pomocna bywa konsultacja psychologiczna; we Wrocławiu takie wsparcie oferuje m.in. wspomniane wcześniej centrum Mentali.

Poniżej kilka “może warto spróbować?" wskazówek, które często wspierają osoby z ADHD:

• Rozbijanie zadań na drobniejsze kroki - duże cele mogą przytłaczać, ale mniejsze "mikrozadania" wydają się bardziej osiągalne.
• Ustalanie jasnych rutyn - regularne pory na sen, posiłki i pracę mogą wspierać organizację.
• Technologie pomocnicze - aplikacje z przypomnieniami czy kalendarze z alarmami mogą pomagać pamiętać o terminach i ważnych rzeczach do zrobienia.
• Wsparcie bliskich - życzliwa rozmowa o trudnościach i potrzebach może łagodzić frustrację i budować zrozumienie.
• Grupy wsparcia - organizowane m.in. przez centrum Mentali we Wrocławiu, dają poczucie zrozumienia, wymianę praktycznych strategii i motywację dzięki kontaktowi z ludźmi mierzącymi się z podobnymi wyzwaniami.

Należy mieć na uwadze, że strategie wspierające osoby z ADHD są bardzo indywidualne, dlatego istotne jest poszukiwanie własnych metod, elastyczne ich modyfikowanie oraz sięganie po profesjonalną pomoc, gdy trudności zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Badania coraz częściej zwracają uwagę na fakt, że ADHD nie oznacza jedynie deficytów. W literaturze naukowej pojawiają się opisy potencjalnych zasobów, takich jak kreatywność, elastyczność myślenia czy szybkie reagowanie w sytuacjach wymagających adaptacji.

Kluczowe jest jednak to, by nie romantyzować ADHD ani go nie bagatelizować. To realne zaburzenie, które może wiązać się z trudnościami, ale przy odpowiednim zrozumieniu i wsparciu wiele osób znajduje sposoby na satysfakcjonujące życie.

Powyższa treść ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani psychologicznej. W przypadku problemów zdrowotnych zaleca się kontakt z wykwalifikowanym specjalistą.