14 czerwca obchodzimy Światowy Dzień Krwiodawcy. To wyjątkowy moment, by podziękować tym, którzy bezinteresownie ratują ludzkie życie, ale też poważny dzwonek alarmowy przed zbliżającymi się wakacjami. Latem zapotrzebowanie na krew drastycznie rośnie, a zapasy w bankach kurczą się w oczach. Sprawdź, czy możesz zostać dawcą, jak wygląda cały proces i na jakie wyjątkowe przywileje – w tym dni wolne od pracy – możesz liczyć.
- Wakacje to trudny czas dla banków krwi w Polsce - zwiększa się liczba wypadków, a liczba dawców spada przez urlopy i brak akcji w szkołach.
- Dawcy krwi mogą liczyć na liczne przywileje, m.in. 2 dni wolnego, ulgi podatkowe, posiłki regeneracyjne i bezpłatne badania.
- Najrzadsza i najbardziej cenna krew to grupa O RhD-, którą ma tylko 6 proc. Polaków - ta krew może być przetoczona każdemu w nagłych przypadkach.
- W 2025 roku w Polsce oddano ponad 1,59 mln donacji krwi, a liczba krwiodawców stale rośnie - to świadczy o rosnącej świadomości i gotowości do pomocy!
Światowy Dzień Krwiodawcy został ustanowiony przez Światową Organizację Zdrowia w rocznicę urodzin Karla Landsteinera, austriackiego lekarza immunologa, który w 1901 roku odkrył grupy krwi, za co w 1930 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Od tego czasu wiedza o grupach krwi oraz rozwój krwiodawstwa uratowały życie milionom osób na całym świecie.
Obecnie każdego roku 14 czerwca na całym świecie prowadzone są kampanie i akcje mające na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat konieczności regularnego oddawania krwi.
W Polsce, podobnie jak w innych krajach, okresowe niedobory krwi występują przez cały rok, jednak najdłużej utrzymują się w wakacje. W tym czasie zwiększa się liczba wypadków, a jednocześnie wielu krwiodawców przebywa na urlopach. Dodatkowo, w wakacje nie można organizować akcji poboru krwi w szkołach i na uczelniach wyższych, co ogranicza możliwość pozyskania nowych dawców.
Zapotrzebowanie na krew jest jednak stałe - centra krwiodawstwa muszą zabezpieczać przypadki nagłe, a często ograniczają wydawanie krwi do planowanych zabiegów operacyjnych. Jak wskazują dane, "dawca jednorazowo może oddać tylko 450 ml krwi pełnej. A przy skomplikowanych operacjach zużywa się czasami nawet kilka litrów krwi."
Ważnym problemem jest także nierównomierny rozkład grup krwi w społeczeństwie. Przykładowo, grupę O RhD- ma zaledwie około 6 proc. Polaków, jednak ta krew jest szczególnie cenna, ponieważ w nagłych przypadkach może być przetoczona każdemu pacjentowi.
Krew lub jej składniki mogą oddawać osoby w wieku od 18 do 65 lat, które ważą co najmniej 50 kilogramów i spełniają określone wymagania zdrowotne. Dawca musi przejść odpowiednie badania i wywiad lekarski, aby upewnić się, że oddanie krwi nie zaszkodzi jego zdrowiu ani zdrowiu przyszłego biorcy.
Jednorazowo pobiera się 450 ml pełnej krwi, a samo pobranie trwa zwykle 5-8 minut. Cała procedura, obejmująca rejestrację, wypełnienie ankiety oraz badania, zajmuje około 40-60 minut. Poza pełną krwią można oddać także składniki takie jak osocze, płytki czy krwinki czerwone.
Mężczyźni mogą oddawać krew pełną nie częściej niż 6 razy w roku, kobiety - do 4 razy. Przerwa między pobraniami nie może być krótsza niż 8 tygodni. W przypadku oddawania składników krwi metodą aferezy, częstotliwość określają szczegółowe przepisy medyczne.
Każdy, kto dobrowolnie i bezpłatnie odda krew, otrzymuje tytuł "Honorowego Dawcy Krwi". Dawcy przysługują liczne przywileje, m.in.:
- posiłek regeneracyjny o wartości 4500 kcal,
- bezpłatne wyniki badań diagnostycznych,
- karta identyfikacyjna grupy krwi (po co najmniej trzykrotnym oddaniu),
- ulga podatkowa - możliwość odliczenia wartości oddanej krwi od dochodu,
- 2 dni wolnego od pracy lub nauki,
- zwrot kosztów dojazdu do placówki krwiodawstwa.
Osoby, które oddały odpowiednio dużą ilość krwi (kobiety - 5 litrów, mężczyźni - 6 litrów) mogą uzyskać tytuł "Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi", który daje dodatkowe uprawnienia, takie jak prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej czy bezpłatne leki z listy podstawowej i uzupełniającej.
Za szczególne zasługi można otrzymać odznakę "Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu", przyznawaną osobom, które oddały co najmniej 20 litrów krwi.
Statystyki pokazują, że w Polsce najwięcej osób posiada grupę krwi A Rh+, natomiast najrzadsza jest AB Rh-, którą ma zaledwie ok. 1 proc. populacji. Szczególnie pożądana jest krew O RhD-, gdyż w sytuacjach nagłych może być przetoczona każdemu biorcy. Niestety, tylko ok. 6 proc. Polaków ma tę grupę krwi, co utrudnia zabezpieczenie jej odpowiednich zapasów.
Warto podkreślić, że krwiodawstwo w Polsce jest dobrowolne i honorowe. "Krwiodawstwo jest oparte na zasadzie dobrowolnego i bezpłatnego oddawania krwi. Krwiodawca nie otrzymuje za oddaną krew i jej składniki pieniędzy" - podkreśla Ministerstwo Zdrowia.
Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2025 roku w Polsce pobrano ponad 1,59 mln donacji krwi i jej składników, co oznacza wzrost o 2,8 proc. w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Najwięcej krwi pełnej oddano w województwie śląskim - 178,1 tys. donacji. W sumie mieszkańcy województw śląskiego, mazowieckiego i wielkopolskiego oddali łącznie 468,5 tys. donacji, co stanowi jedną trzecią pobranej w kraju krwi pełnej.
W 2025 roku w Polsce zarejestrowano 651,8 tys. krwiodawców, z czego 81,9 proc. stanowili dawcy wielokrotni stali i powtórni. Przeważały osoby w wieku od 25 do 44 lat.
