Jak metale ciężkie wpływają na pszczoły i trzmiele?
Zanieczyszczenie metalami ciężkimi, takimi jak arsen, kadm, chrom, kobalt, ołów czy cyna, to problem powszechny, szczególnie w pobliżu ośrodków przemysłowych, terenów górniczych oraz miast. Jednak metale te mogą trafiać także na obszary wiejskie, przenoszone przez powietrze, stosowanie osadów ściekowych, nawozów czy środków ochrony roślin. Nawet w regionach o stosunkowo niskim poziomie zanieczyszczeń, takich jak Cambridgeshire, gdzie prowadzono badania, obecność metali ciężkich w środowisku jest zauważalna.
Podczas zbierania pokarmu pszczoły i trzmiele mogą nieświadomie gromadzić metale ciężkie z gleby, pyłu czy pyłku roślin. Nawet niewielkie stężenia tych substancji mogą być szkodliwe, wpływają negatywnie na zdolności poznawcze owadów, takie jak uczenie się i zapamiętywanie, co przekłada się na efektywność żerowania i orientację w terenie. Długotrwała ekspozycja na metale ciężkie może również obniżać sukces rozrodczy, prowadząc do mniejszej liczby potomstwa i zaburzeń w rozwoju larw.
Trzmiele bardziej narażone od pszczół?
Dotychczas to pszczoły miodne były często wykorzystywane jako wskaźnik zanieczyszczenia środowiska metalami ciężkimi. Najnowsze badania pokazują jednak, że różne gatunki pszczół gromadzą metale w odmienny sposób. Trzmiele okazują się szczególnie podatne na ekspozycję na toksyczne pierwiastki.
Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge zebrali próbki pyłku za pomocą specjalnych pułapek oraz zmierzyli stężenia wybranych metali ciężkich zarówno w pyłku, jak i w ciałach dorosłych owadów. Analiza wykazała, że trzmiele zbierają pyłek zawierający od dwóch do nawet siedmiu razy więcej metali ciężkich niż pszczoły miodne. W ich organizmach stwierdzono także około trzykrotnie wyższe stężenia tych substancji.
Skąd te różnice?
Zdaniem autorów pracy to wynik zarówno odmiennych zachowań żerujących owadów, jak i ich fizjologii. Pszczoły miodne zakładają gniazda w nadziemnych jamach, takich jak dziuple czy ule, a ich kolonie są bardzo liczne, mogą liczyć od 30 do 60 tysięcy osobników. Trzmiele natomiast gniazdują pod ziemią, w glebie lub ściółce, a ich kolonie są znacznie mniejsze – zwykle od 50 do 500 osobników.
Nie wszystkie pszczoły odwiedzają te same gatunki kwiatów. Wybór zależy m.in. od potrzeb żywieniowych, wielkości ciała, długości języka i nawyków żerowania. Niektóre rośliny gromadzą metale ciężkie w większych ilościach niż inne. Pszczoły miodne zbierają pyłek z wielu różnych gatunków roślin, co powoduje rozcieńczenie ewentualnych zanieczyszczeń. Trzmiele natomiast są bardziej wyspecjalizowane i zbierają pyłek z mniejszej liczby gatunków, przez co ich ekspozycja na metale zależy w większym stopniu od tego, czy odwiedzane rośliny są zanieczyszczone.
Dodatkowo pszczoły miodne mogą żerować w promieniu nawet 10 km od ula, co pozwala im unikać najbardziej zanieczyszczonych miejsc. Trzmiele natomiast zwykle nie oddalają się od gniazda na więcej niż 1,5 km, przez co są bardziej narażone na lokalne źródła zanieczyszczeń. Co więcej, trzmiele są bardziej owłosione niż pszczoły miodne, co sprzyja osadzaniu się na ich ciałach pyłu i drobinek zawierających metale ciężkie.
Zagrożenie czyha na owady nawet na terenach uznawanych za bezpieczne
Chociaż stężenia metali ciężkich wykryte w badaniu nie były na tyle wysokie, by powodować natychmiastową śmierć owadów, naukowcy podkreślają, że nawet niskie poziomy tych substancji mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i funkcjonowania kolonii. Zmniejszona zdolność do żerowania, problemy z rozmnażaniem czy utrata pojedynczych robotnic mogą mieć szczególnie dotkliwe skutki w przypadku trzmieli, których kolonie są niewielkie i bardziej wrażliwe na straty.
Profesor Lynn Dicks z Uniwersytetu Cambridge zwraca uwagę, że nawet na terenach uznawanych za bezpieczne, z dala od przemysłu czy kopalń, owady mogą być narażone na toksyczne metale. Każda utrata robotnicy w kolonii trzmieli może znacząco wpłynąć na funkcjonowanie całej społeczności.
Eksperci podkreślają, że mimo zagrożenia zanieczyszczeniem, warto sadzić kwiaty i wspierać populacje owadów zapylających, nawet w rejonach potencjalnie narażonych na metale ciężkie. Jak zauważa dr Sarah Scott, pszczoły i trzmiele odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu bioróżnorodności i bezpieczeństwa żywnościowego. Nawet jeśli pokarm zawiera śladowe ilości metali, lepiej, by owady miały do niego dostęp, niż by cierpiały z powodu jego braku.
