Wstrząs anafilaktyczny to inaczej ciężka, bardzo szybko rozwijająca się ogólnoustrojowa reakcja alergiczna, przebiegająca ze znacznym spadkiem ciśnienia tętniczego. To stwarza bardzo poważne zagrożenie życia.
Szacuje się, że z anafilaksją zmaga się od 1,6 proc. do 5,1 proc. ludzi. W Europie, 1 na 300 osób przebyła epizod anafilaksji, jedna czwarta przypadków dotyczy osób poniżej 18. roku życia.
Anafilaksję mogą spowodować zupełnie niegroźne dla innych substancje, także pokarmowe. Najczęściej to:
- orzechy
- owoce morza
- ryby
- niektóre owoce
- mleko,
- jajka
- jad owadów błonkoskrzydłych.
- środek medyczny: składnik leku, substancje kontrastowe używane w radiologii, lateks
Bywa, że wstrząs anafilaktyczny może wywołać składnik szczepionki. W ulotce do swojego preparatu piszą o tym firmy Pfizer i BioNTech. Dlatego producent zaleca ścisłą obserwację pacjenta przez co najmniej 15 minut po szczepieniu. W zaleceniach czytamy też by osoby, u których wystąpił wstrząs nie były szczepione drugą dawką produktu.
Po zadziałaniu jakiegoś czynnika objawy występują bardzo szybko. Najczęściej w ciągu kilku minut a nawet sekund. Zdarzają się także nawroty, tzw. późne reakcje pojawiające się do 72 godzin od pierwszej reakcji - najczęściej po 8-12 godzinach.
U około 80-90 proc. chorych objawy rozwiniętego wstrząsu poprzedza pojawienie się zmian skórnych - np. wysypki (tzw. pokrzywki) o przyjęciu jakiegoś pokarmu lub leku.
Wśród objawów zbliżającego się wstrząsu anafilaktycznego, które powinny nas zaalarmować po narażeniu na alergen, są:
- nagły spadek ciśnienia
- tachykardia czyli przyspieszenie akcji serca
- duszność
- świszczący oddech
- obrzęk ust, języka
- chrypka
- gwałtowny kaszel
- swędząca pokrzywka
- rumień
- nudności
- kurczowe bóle brzucha
- wymioty
- biegunka
- zawroty głowy
- osłabienie i omdlenie
W przypadku leczenia wstrząsu anafilaktycznego niezwykle istotna jest błyskawiczna reakcja, ponieważ jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia. W momencie pojawiania się objawów ze strony układu oddechowego lub spadku ciśnienia konieczne jest niezwłoczne podanie adrenaliny.
Podczas udzielania pomocy osobie poszkodowanej trzeba w miarę możliwości przerwać kontakt z substancją wywołującą reakcję uczuleniową. Np. przerwać podawanie leku lub usunąć żądło owada.
Układamy chorego w pozycji z uniesionymi nogami lub w razie wymiotów w pozycji bezpiecznej i wzywamy pomoc. Należy pamiętać, że leki przeciwhistaminowe, wziewne leki przeciwastmatyczne oraz leki sterydowe działają dopiero po kilku godzinach od podania, nie są więc w stanie zatrzymać postępujących objawów reakcji anafilaktycznej i zastąpić podania adrenaliny. Stanowią one leczenie uzupełniające.
W przypadku silnego wstrząsu chory musi trafić do szpitala. Możliwe, że niezbędna będzie intubacja i leczenie w warunkach oddziału intensywnej terapii.
Leki sterydowe podaje się także by zapobiegać nawrotowi objawów.
