Magdalena Gawlik: Pani doktor, czy można powiedzieć, że winnym wad postawy u dzieci jest szkoła?
Maria Jodkowska: (śmiech) W znacznej mierze na pewno, również z racji wielogodzinnego unieruchomienia. W szkole dziecko musi siedzieć kilka godzin. Codziennie, przez 5 dni w tygodniu, w pozycji prawie nieruchomej, jedynie z krótką przerwą między lekcjami. Do tego noszenie ciężkiego najczęściej plecaka, tornistra czy jakiejś torby, która też niekorzystnie wpływa na jego postawę. A potem dziecko idzie do domu, gdzie również siedzi przy odrabianiu lekcji, często przy komputerze, telewizorze, również w pozycji unieruchomionej.
Czyli nie wystarczy tylko mówić dziecku: "nie garb się", kiedy źle siedzi przy biurku czy przed telewizorem - lepiej byłoby w ogóle nie sadzać go przy nim?
Myślę, że byłoby tak najlepiej, ale to chyba trudne do wykonania. Natomiast zarówno nauczyciele w szkole, jak i rodzice w domu powinni pamiętać, żeby robić dziecku taką krótką przerwę w czasie nauki - wstać, rozciągnąć się, zrobić kilka przysiadów, ruchów ramionami i nogami. Żeby w jakiś sposób tę pozycję ciała troszeczkę poprawić.
A dzieci mają w sobie tyle energii, że raczej nie byłoby problemu, żeby namówić je na matematyce czy języku polskim, by nagle wstały i zaczęły podskakiwać i biegać...
Takie przerwy śródlekcyjne kiedyś były, nauczyciel mówił: "dobrze, wstajemy teraz na minutę czy dwie i wszyscy razem robimy kilka ruchów rozciągających" - żeby zrobić coś dla naszego samopoczucia i jednocześnie naszej postawy. Każde dziecko ma tę naturalną potrzebę ruchu i to jest absolutnie normalna rzecz. My w jakiś sposób naszym postępowaniem zabijamy tę potrzebę, między innymi tym faktem, że sadzamy dziecko na wiele godzin w szkolnej ławce. Natomiast jeżeli my, dorośli, moglibyśmy to poprawić, byłoby to z dużą korzyścią dla dzieci - a i dla samych dorosłych, którzy przy okazji też by poćwiczyli. To byłby dobry pomysł.
Podobno jest tak, że jest pewien wiek, zwłaszcza u dziewczyn, kiedy całkowicie spada chęć uczestniczenia w zajęciach wychowania fizycznego...
Myślę, że chodzi nie tylko o zajęcia wychowania fizycznego, ale generalnie o jakiekolwiek ćwiczenia. Związane jest to z okresem dojrzewania, kiedy następuje bardzo duży wzrost "na długość" - wzrost, jeśli chodzi o cały układ mięśniowy, szkieletowy. Dochodzi do pewnej dysharmonii. Obserwujemy, że te wszystkie nasze narządy rosną bardzo intensywnie, w nierównym tempie. Dochodzi do takiej niezgrabności ruchowej. I to jest ten okres, szczególnie u dziewcząt, nasilonego "lenistwa ruchowego". Jeżeli sobie z tym nie poradzimy, to często zostaje to na następne lata. A czasem i na całe życie.
A czy nie jest też tak, że zajęcia wychowania fizycznego bywają po prostu nieatrakcyjne dla dzieci i młodzieży?
To jest zupełnie inna sprawa i myślę, że szalenie istotna. Natomiast nie można powiedzieć, że nie ćwiczymy tylko dlatego, że zajęcia są nieatrakcyjne. Jest jeszcze szereg innych powodów, dla których młodzi ludzie i dzieci nie chcą ćwiczyć. Natomiast zgadzam się, że na pewno nieatrakcyjne czy źle prowadzone zajęcia wychowania fizycznego potrafią zabić tę resztkę chęci do ćwiczeń.
Jaki w takim razie mógłby być atrakcyjny wuef?
Pamiętam swoją nauczycielkę wychowania fizycznego i te moje wspomnienia z tamtego okresu jako coś naprawdę wspaniałego. Osobę, która potrafiła - wydaje mi się - wszystkie dziewczyny w jakiś sposób zmobilizować i zachęcić. I były to zajęcia bardzo atrakcyjne. Myślę, że na pewno ogromne znaczenie mają pomysły nauczyciela i jego chęć zrobienia czegoś dla młodzieży. A poza tym, co w moim przekonaniu było strasznie ważne, na te wszystkie zajęcia nasza pani od wuefu zakładała dres i ćwiczyła razem z nami.
W dobie "braku czasu na wszystko" rodzice nie zawsze mają czas wyjść z dzieckiem na rower czy nawet spacer. Co według pani mogłoby być taką złotą radą?
Moim zdaniem, współcześnie brakuje nam czegoś, co ja nazywam "spontaniczną aktywnością ruchową". Mamy windy w blokach i biurach, wszędzie jeździmy samochodem. Nawet odkurzacze za nas sprzątają, więc nie musimy po mieszkaniu biegać z miotłą. A wystarczyłoby przejść te dwa przystanki zamiast jechać tramwajem czy nawet do tego tramwaju podbiec. Wejść po schodach choćby na drugie piętro. To wydaje się być niewiele, ale dzięki temu nie rozleniwiamy się całkowicie i ta potrzeba ruchu ciągle w nas jest.