Zakwit sinic na Bałtyku widoczny z orbity
W ostatnich dniach czerwca 2026 roku satelita Copernicus Sentinel-3 zarejestrował spektakularne, zielono-turkusowe wiry na powierzchni Morza Bałtyckiego, rozciągające się między Szwecją a Łotwą. Te charakterystyczne wzory to nic innego jak ogromne skupiska sinic – mikroskopijnych organizmów, które w sprzyjających warunkach potrafią pokryć rozległe obszary morza. Jak podkreślają eksperci, tegoroczny zakwit pojawił się wyjątkowo wcześnie – pierwsze ogniska sinic zauważono już w połowie czerwca, choć zazwyczaj zjawisko to nasila się dopiero w lipcu.
Według naukowców, główną przyczyną wcześniejszych i coraz bardziej intensywnych zakwitów jest ocieplenie klimatu. Sprawdzają się przewidywania, że ocieplenie klimatu może powodować wcześniejsze zakwity sinic, oraz że będą one dłuższe i intensywniejsze – mówi w rozmowie z PAP dr Justyna Kobos z Zakładu Biotechnologii Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego.
Czym są sinice i dlaczego zakwitają?
Sinice, zwane również cyjanobakteriami, to jedne z najstarszych organizmów na Ziemi, obecne w ekosystemach od ponad 2,5 miliarda lat. Choć przez długi czas uważano je za rośliny, obecnie wiadomo, że należą do królestwa bakterii. Są odporne na trudne warunki środowiskowe, a dzięki zdolności do fotosyntezy mogą rozwijać się w niemal każdym typie wód – zarówno słodkich, jak i słonych.
Do masowego rozwoju sinic, czyli tzw. zakwitu, dochodzi w ciepłych, słonych i zanieczyszczonych wodach. Najistotniejsze czynniki sprzyjające zakwitom to:
- Wysoka temperatura wody – powyżej 20°C, co latem staje się coraz bardziej powszechne,
- Obfitość substancji odżywczych, takich jak azotany i fosforany pochodzące z nawozów rolniczych i ścieków,
- Stagnacja wody – brak falowania sprzyja gromadzeniu się sinic na powierzchni.
W Polsce zakwity sinic regularnie obserwuje się w Zatoce Gdańskiej oraz innych rejonach Bałtyku, a także w jeziorach i zbiornikach zaporowych. Warto pamiętać, że zakwit sinic może przesuwać się wzdłuż wybrzeża nawet w ciągu kilku godzin, dlatego warto na bieżąco śledzić komunikaty o jakości wody. Znajdziesz je pod tym linkiem <<< KLIKNIJ TUTAJ >>>
Sinice – zagrożenie dla zdrowia
Nie wszystkie sinice są groźne, jednak wśród tych, które dominują w Bałtyku, szczególnie niebezpieczny jest gatunek Nodularia spumigena. Wytwarza on nodularynę – silną hepatotoksynę, która może uszkadzać wątrobę. Im większe skupisko sinic, tym wyższe stężenie toksyn w wodzie.
Objawy zatrucia toksynami sinicowymi obejmują:
- nudności, wymioty, silne bóle brzucha i biegunkę,
- gorączkę, bóle mięśni i głowy, osłabienie, dreszcze,
- w najcięższych przypadkach – uszkodzenie wątroby.
Kontakt z dermatotoksynami może skutkować świądem, pieczeniem, rumieniem i pęcherzami na skórze. Szczególnie narażone są dzieci i osoby starsze.
Toksyczne związki mogą unosić się również w powietrzu wokół skażonego zbiornika, powodując podrażnienia układu oddechowego. Jak ostrzega dr Kobos:
Czasami wystarczy siedzieć na plaży blisko wody i wdychać unoszące się opary (aerozole, zawierające cząsteczki toksyn uwolnionych do wody z rozkładających się komórek sinic) i to również może powodować problemy zdrowotne.
Jak rozpoznać zakwit sinic?
Obecność sinic w wodzie jest łatwa do zauważenia, zwłaszcza podczas ich masowego rozwoju. Najbardziej charakterystyczne objawy to:
- zmiana koloru wody na zielony, niebiesko-zielony lub nawet czerwono-brązowy,
- pojawienie się gęstych, zielonych kożuchów lub piany na powierzchni,
- intensywny, nieprzyjemny zapach,
- mętność i obecność piany przy brzegu.
Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, jeśli stojąc w wodzie po kolana nie widzimy swoich stóp, prawdopodobieństwo obecności toksycznych sinic jest bardzo wysokie i należy unikać kontaktu z wodą.
Co robić w przypadku zakwitu sinic?
W sytuacji zaobserwowania zakwitu sinic należy:
- unikać kąpieli w zanieczyszczonej wodzie i nie pozwalać na to dzieciom oraz zwierzętom,
- śledzić komunikaty lokalnych służb i stosować się do zakazów kąpieli,
- zgłosić zakwit odpowiednim służbom, jeśli nie został jeszcze uwzględniony w oficjalnych komunikatach,
- w przypadku wystąpienia objawów zatrucia lub podrażnienia skóry po kontakcie z wodą, zgłosić się do lekarza.
Sinice – zagrożenie, ale i element ekosystemu
W niewielkich ilościach sinice pełnią ważną funkcję w ekosystemach wodnych – biorą udział w obiegu azotu i mogą być wykorzystywane jako naturalny nawóz. Problem pojawia się wtedy, gdy ich liczba gwałtownie wzrasta, a woda staje się toksyczna.
Niestety, ocieplenie klimatu, zwiększone zanieczyszczenie i coraz wyższe temperatury sprawiają, że zakwity sinic w Bałtyku i innych zbiornikach wodnych będą się pojawiać coraz częściej i z coraz większą intensywnością.
