Druga forma ujęta w polskim prawie to zatrudnienie niepracownicze. Dwie strony podpisują umowę cywilną, którą może być umowa-zlecenie, umowa o dzieło lub umowa o świadczenie usług. Relacje pomiędzy zatrudnionym i pracodawcą reguluje wtedy Kodeks cywilny.
W ujęciu prawa za pracownika uznaje się tylko osobę, która podpisała umowę o pracę lub jest zatrudniona na podstawie powołania, wyboru, mianowania, lub spółdzielczej umowy o pracę. Osoba, która zawarła z pracodawcą umowę-zlecenie, to zleceniobiorca, a w przypadku podpisania umowy o dzieło - wykonawca.
Osoba, która podpisała umowę o dzieło, powinna wykonywać określone dzieło. Zamawiający jest natomiast zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło ma prowadzić do konkretnego rezultatu. Część zadań nie może być realizowana na podstawie tego typu umowy. To m.in. przewożenie towarów, czy pilnowanie mienia.
Umowa zlecenie zobowiązuje z kolei do wykonania określonej czynności dla dającego zlecenie. W przeciwieństwie do umowy o dzieło, jej skutkiem nie ma być konkretny rezultat. Ważne jest wykonywanie czynności na rzecz zleceniodawcy. Wynagrodzenie przysługuje więc nie za rezultat, a staranne działanie. W umowie zlecenie z reguły znajduje się rodzaj wykonywanych czynności. Nie może polegać na wykonywaniu czynności zlecanych na bieżąco przez zlecającego. Taki sposób wykonywania umowy może oznaczać, że powinna zostać uznana za umowę o pracę.
W przypadku umowy o pracę pracownik zobowiązuje się, że osobiście będzie wykonywał swoje obowiązki. Umowy cywilne może wykonywać natomiast inna osoba wskazana przez wykonawcę.
Umowy prawa cywilnego, czyli o dzieło i zlecenie, zakładają natomiast, że obie strony podpisujące umowę są równe. W praktyce oznacza to, że zleceniodawca (zamawiający) i zleceniobiorca (wykonawca) mają tyle obowiązków, ile wynika z zawartej umowy.
Umowa o pracę gwarantuje nam opłacanie przez pracodawcę wszystkich składek do ubezpieczenia społecznego - emerytalnej, rentowej, chorobowej, wypadkowej i zdrowotnej. Na umowie zlecenie pracodawca opłaca nam składkę emerytalną, rentową i wypadkową. W przypadku umowy o dzieło nie musi natomiast odprowadzać żadnej składki. W razie choroby pracownik jest zdany jedynie na siebie. Wykonywanie dzieła nie wlicza się także do okresu pracy, który uprawnia do przejścia na emeryturę.
Umowy prawa cywilnego nie określają już natomiast maksymalnej liczby godzin i dni, które powinniśmy przepracować. Zależy to od ustaleń obu stron. W przypadku umowy o dzieło czas pracy w ogóle nie będzie natomiast określony. Zamawiającego interesuje efekt, a nie czas poświęcony na jego osiągnięcie. Umowę cywilną można więc wykonywać nawet kilkanaście dni z rzędu, po kilkanaście godzin dziennie. Otrzymamy wynagrodzenie za nadgodziny jedynie, gdy w umowie pojawił się taki zapis.
Umowa cywilna nie zobowiązuje natomiast zlecającego (zamawiającego) do udzielenia nam płatnego urlopu. Nawet jeśli takie zwolnienie zostanie nam przyznane, nie musi być płatne. Niewykluczone, że będziemy musieli także je później odpracować.
Umowa o pracę gwarantuje nam, że otrzymamy wynagrodzenie do 10 dnia następnego miesiąca. W przypadku umów cywilnych otrzymamy wypłatę po wykonaniu zlecenia, w terminie ustalonym przez obie strony.
Rozwiązując umowę o pracę, nie później niż w ciągu 7 dni powinniśmy otrzymać świadectwo pracy.
Przed sądem mogą nam pomóc np.: zeznania innej osoby pracującej w tym samym miejscu; klientów firmy; nagrania monitoringu; zdjęcia z miejsca pracy; maile przesłane nam przez przełożonego; nasze podpisy na dokumentach firmy lub odbieranych fakturach czy potwierdzeniach odbioru przesyłki.
Dane kontaktowe PIP:
Główny Inspektorat Pracy
Ul. Krucza 38/42, 00-926 Warszawa
fax (22) 420 34 57, (22) 420 34 55
e-mail: kancelaria@gip.pip.gov.pl
strona internetowa: www.pip.gov.pl