Badania prowadzone podczas długotrwałych lotów kosmicznych pokazały, że astronauci mogą odczuwać objawy pogorszenia wzroku. Powiązano je z efektem podwyższenia ciśnienia płynów ustrojowych w głowie, które naciskają na nerw wzrokowy i tylną powierzchnię gałki ocznej, prowadząc do jej spłaszczenia. Naukowcy z UT Southwestern przetestowali ostatnio specjalny śpiwór, który dzięki obniżonemu ciśnieniu ma ściągać krew poniżej pasa i dzięki temu łagodzić efekt podnoszenia się ciśnienia w głowie.
Na Ziemi, w warunkach pełnej grawitacji, tego efektu oczywiście nie da się w pełni odtworzyć. W pewnej części występuje jednak kiedy leżymy - nie znajdujemy się w pozycji pionowej. Już wtedy można obserwować delikatną zmianą kształtu gałki ocznej. Testy nowego śpiwora przeprowadzono z udziałem ochotnika, który przez 72 godziny leżał, a na noc zakładał ten nowoczesny, podciśnieniowy śpiwór. Okazało się, że aparatura była w stanie zapobiec niekorzystnym zmianom.
"Nie wiemy, jak silne mogą być niekorzystne efekty związane na przykład z dwuletnim lotem na Marsa. Gdyby jednak astronauci zaczęli odczuwać bardzo silne zaburzenia, uniemożliwiające im pracę, byłaby to katastrofa" - mówi kardiolog, Benjamin Levine z UT Southwestern, który współpracuje z NASA w pracach nad rozwiązaniem tego problemu. "W kosmosie nie można po prostu wstać, by krew odpłynęła z głowy" - podkreśla współpracujący z nim dr Michael Stenger.
NASA informuje, że problemy ze wzrokiem zarejestrowano u ponad połowy astronautów, którzy spędzali na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej co najmniej pół roku. Niektórzy z nich stawali się dalekowidzami, mieli kłopoty z czytaniem, musieli prosić innych członków załogi o pomoc przy eksperymentach. Agencja wyposażyła nawet stację w specjalne zestawy okularów z soczewkami o zmiennej ogniskowej, by te wady wzroku skorygować, ale w oczywisty sposób nie są one rozwiązaniem zapewniającym astronautom ochronę przed możliwymi długotrwałymi skutkami pracy w warunkach nieważkości.
Pojawiły się również wyniki badań wskazujących na to, że długotrwałe loty kosmiczne mogą zwiększać ryzyko arytmii serca i w konsekwencji zaburzeń krzepnięcia krwi z konsekwencjami w postaci ataków serca, czy udarów mózgu. "Jest bardzo prawdopodobnie, że zwiększenie ciśnienia w głowie może mieć jeszcze inne konsekwencje, o których na razie nie wiemy" - dodaje dr Levine. "Niektórzy z astronautów skarżą się na orbicie na rodzaj "kosmicznej głupawki", mają wrażenie, że popełniają więcej błędów, niż powinni. Na razie nie wiemy, czy może to mieć związek właśnie z problemami z obniżeniem ciśnienia w głowie".
Naukowcy na razie wiedzą tyle, że niektóre z tych efektów mają charakter tymczasowy i po powrocie na Ziemię się cofają, nie sposób jednak przewidzieć, co może się wydarzyć podczas zdecydowanie dłuższego lotu na Marsa. Technologia kosmicznego śpiwora to jedna z prób łagodzenia możliwych zaburzeń.
Autorzy pracy zaprosili do udziału w eksperymentach osoby, które właśnie wyleczono z choroby nowotworowej mózgu. Osoby te miały wciąż zamontowane w głowie dreny, z pomocą których podawano im chemioterapię. Dzięki nim można było na bieżąco badać ciśnienie płynów ustrojowych w mózgu. Badania prowadzone na pokładzie samolotu, który w trakcie lotu po krzywej parabolicznej kilkanaście razy zapewniał pasażerom wrażenie nieważkości pokazały, że ciśnienie w głowie faktycznie w takich warunkach rośnie, nie jest jednak wyższe niż na Ziemi, gdy kładziemy się poziomo. Na Ziemi jednak wzrost ciśnienia jest przejściowy, ustępuje, gdy staniemy na nogach, w kosmosie utrzymuje się cały czas. Dlatego właśnie prace nad kosmicznym śpiworem, który mógłby pomóc obniżyć ciśnienie w głowie przez kilka godzin na dobę, mają tak kluczowe znaczenie.