Amerykanie mieli swego samotnego zabójcę i magic bullet - magiczną kulę, my - brzozę i urwane skrzydło. U nich działała komisja Warrena - której ustalenia do dziś budzą wątpliwości, my mieliśmy komisję Millera oskarżaną o forsowanie rosyjskiej wersji katastrofy. W USA przez lata stworzono wiele alternatywnych wizji tego, co wydarzyło się 22 listopada 1963, u nas liczba teorii i teoryjek dotyczących 10 kwietnia rośnie i mało komu przeszkadza, że ci sami ludzie głoszą tezy, które wzajemnie się wykluczają. Amerykanie dyskutują o zamachu na Kennedy'ego od blisko 50 lat, my - jak sądzę - będziemy tak samo debatować o przyczynach katastrofy smoleńskiej.
Osamotniony i zdany w dużej mierze na Rosjan Edmund Klich, kilku jego ekspertów, paru prokuratorów i oficerów specsłużb. Takimi siłami dysponowaliśmy w Smoleńsku przez kilka dni po katastrofie. To były dni, w których i rządzący, i opozycja, i wszyscy inni opłakiwali zmarłych, palili świece, przyjmowali na lotnisku trumny, wierzyli, że w kwestii wyjaśniania katastrofy wszystko idzie zgodnie z procedurą i - jak się dziś zdaje - nie za bardzo interesowali się śledztwem. A to były dni, które - jak się później okazało- były kluczowe dla wyjaśniania przyczyn tragedii i dni, w których rozstrzygnięto kwestie, które dziś z takim zapałem podnoszą zwolennicy alternatywnej prawdy na temat katastrofy smoleńskiej.
Nie da się dziś ukryć, że wiara w rosyjską przemianę, uczciwe intencje, pełną i zgodną współpracę po katastrofie okazała się być bezzasadna. Tam, gdzie można i było to bezpieczne, tam Rosjanie wykazali się sentymentami, ale gdy przyszło do kwestii, od których mogła zależeć ocena win za katastrofę - tam nasi wschodni sąsiedzi pokazali, że wiedzą jak walczyć o własne interesy. Dziś, gdy w niemal dwa lata po katastrofie, nad wrakiem tupolewa budowana jest drewniano-brezentowa wiatka. Może być ona symbolem naszej niemocy i rozbijania się o łapy rosyjskiego niedźwiedzia w walce o czarne skrzynki, wrak czy zmianę tezy o "pijanym generale".
Dziś wydaje się też, że zbyt łatwo przyjęto i za zbyt oczywistą uznano pierwszą - i do dziś obowiązującą - hipotezę przebiegu katastrofy. Chciałbym, by dziś na twierdzenia, że "brzoza nie mogła złamać skrzydła", albo "w momencie utraty skrzydła samolot był na 26 metrach", komisja Millera mogła wyciągnąć wyniki ekspertyz i badań materiałowych, które jasno dowiodłyby, że prezydencki samolot uderzył w drzewo i że to ono była bezpośrednią przyczyną katastrofy. Chowanie głowy w piasek albo demonstrowanie wyższości i milczenie są drogą donikąd, podobnie zresztą jak skrywanie tego, kto rozpoznał głos gen. Błasika. Ci, którzy wzięli odpowiedzialność za raport i badania katastrofy, powinni mieć dziś w sobie na tyle odwagi albo poczucia obowiązku, by cierpliwie tłumaczyć, na jakiej podstawie podpisali się pod raportem i rozpraszać wątpliwości. Nawet te umiarkowanie racjonalne.