Nasza praca wskazuje na daleko idące konsekwencje ekologiczne zniszczenia zapory, które z jednej strony wskazują na niepokojące możliwości wykorzystania wody jako broni, ale też potwierdzają ryzyko związane ze starzeniem się tam na całym świecie - piszą autorzy.
Zapory są kluczowymi elementami nowoczesnej infrastruktury wodnej, wspierają rolnictwo, produkcję energii i dostawy wody. Chociaż prawdopodobieństwo awarii strukturalnych jest stosunkowo niskie, starzejąca się infrastruktura i rosnące skutki zmian klimatycznych budzą obawy o ich stabilność. Często dotychczas pomijanym czynnikiem ryzyka są też konflikty zbrojne, ponieważ celowe niszczenie tam – mimo że wprost zabronione przez Konwencję Genewską - coraz częściej jest wykorzystywane jako broń wojenna, potęgująca zarówno kryzysy humanitarne, jak i środowiskowe.
Zniszczenie Zapory Kachowskiej nie tylko spowodowało katastrofalne powodzie, ale także uwolniło zanieczyszczenia, uwięzione w osadach zbiornikowych. Prócz bezpośrednich skutków gospodarczych i społecznych zniszczenia wywołały w ten sposób także długoterminowe skutki ekologiczne.
Autorzy najnowszej pracy podjęli starania, by je lepiej zrozumieć. Wykorzystanie bezpośrednich wyników badań w terenie, danych satelitarnych i modelowania hydrodynamicznego pozwoliło badaczom pod kierunkiem Oleksandry Shumilovej z Leibniz Institute of Freshwater Ecology and Inland Fisheries w Berlinie ocenić zagrożenia dla ludzi wynikające z zawalenia się Zapory Kachowskiej oraz sformułować prognozy na temat odbudowy całego ekosystemu po tej katastrofie.
Wyniki badań potwierdzają, że zniszczenie zapory spowodowało znaczną erozję gleby i roślinności, prowadząc do rozległego zniszczenia całych siedlisk. Co może być jeszcze bardziej niepokojące, szybkie opróżnianie zbiornika uruchomiło "toksyczną bombę zegarową", uwalniając nawet do 1,7 kilometra sześciennego osadów zawierających szereg zanieczyszczeń, w tym metale ciężkie, azot i fosfor. Ze względu na ich trwały charakter te zanieczyszczenia będą stanowić poważne długoterminowe ryzyko ekologiczne i zdrowotne dla ludzi na dotkniętym obszarze.
Shumilova i współpracownicy przewidują, że w ciągu pięciu lat 80 proc. funkcji ekosystemu utraconych z powodu obecności zapory zostanie przywróconych, a bioróżnorodność na terenach zalewowych prawdopodobnie już w ciągu dwóch lat znacząco się poprawi. Trwałe zanieczyszczenie metalami ciężkimi pozostanie jednak problemem na dłużej, nawet jeśli podejmie się działania na rzecz ich usunięcia z pomocą roślinności.
Trwa debata na temat odbudowy tamy Kachowka. Niektórzy ekolodzy są przeciwni, zwracają uwagę na rozwijającą się na dnie dawnego zbiornika roślinność, stabilizującą osady i absorbującą metale ciężkie. Inni argumentują, że odbudowa jest konieczna, by zapewnić dostawy wody pitnej i chronić niżej położone tereny przed powodzią.
Autorzy pracy podkreślają konieczność lepszego zrozumienia zagrożeń i zarządzania ryzykiem związanym z infrastrukturą wodną, nie tylko w kontekście zmian klimatycznych i procesów degradacji instalacji związanych z ich starzeniem się, ale też również w obliczu konfliktów zbrojnych, które mogą przynieść nieodwracalne szkody dla ludzi i środowiska.