RMF24 RMF FM RMF MAXX RMF CLASSIC RMF ON
RMF24

Czy powinniśmy zakrzykiwać Grossa?

Wtorek, 22 lutego 2011 (13:03)

Nie uspokajajmy swych sumień krytyką naukowej metody Jana Grossa. To, że jego książki nie mają wiele wspólnego z dziełami historycznymi, nie może dać nam łatwego pretekstu do przejścia do porządku nad faktami, które opisuje.

Chcesz widzieć więcej artykułów od RMF24? dodaj w Google
Czy powinniśmy zakrzykiwać Grossa?

Polska historiografia ma - skądinąd naturalną i nieoryginalną - skłonność, do opisywania dziejów świata z punktu widzenia nadzwyczajnych, heroicznych i nieskażonych grzechem, dziejów narodu Piastów, bohaterskich powstańców i antykomunistycznych bojowników.

Powielany przez media obraz sprawia, że przeciętne polskie dziecko uznaje np. czasy okupacji, za czasy nieustającego zrywu, walki w których nikt nie miał czasu i głowy do niczego innego niż produkcja granatów, oliwienie karabinów i strzelanie z czego się da do okupantów wszelkiej maści.

Jak opowiadają mi znajomi nauczyciele historii - mało co tak dziwi ich uczniów, jak pokazanie gazety z lat okupacji, w której zamieszczano zwykłe reklamy czy ogłoszenia drobne o sprzedaży kotów czy lekcjach gry na fortepianie. Nawet jeśli wiemy, że nie da się przez pięć lat zawiesić zwykłego życia w próżni - to podświadomie dziwimy się, że tak właśnie nie było.

Podobnie zakłócony jest też obraz stosunków polsko-żydowskich. Wiemy sporo o działaniach Żegoty, o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata czy pomocy dla getta. Na drugim biegunie - owszem, zdajemy sobie sprawę z tego, że był ktoś taki jak szmalcownicy, ale uznajemy ich za margines, ot - społeczne męty, bandytów, nie wartych większej uwagi. Z pola widzenia znika nam wszystko to co działo się między tymi dwoma biegunami. A to - sądząc po tym co ukazało się w i przy okazji książek Grossa - wystawia niestety wielu Polakom nie najlepsze świadectwo.

Niechętna, często nasycona wrogością, obojętność - to była, jak się wydaje, najbardziej rozpowszechniona postawa wobec Holocaustu. Opisy dramatycznych sytuacji, w których uciekających z transportu czy ukrywających się Żydów traktowano jak wyjętych spod prawa, żyjących - choć już właściwie umarłych, takich, których należy się czym prędzej pozbyć, najlepiej przekazując miejscowej żandarmerii czy policji są zbyt częste, zbyt rozpowszechnione, by móc uznać je za wyjątek od reguły. Oczywiście - należy pamiętać, jaką karą zagrożone były osoby ukrywające Żydów, ale ludzki gest, drobna pomoc, danie jedzenia, czy choćby dobre słowo nie były aż takim ryzykiem, by uznać je za zrozumiale rzadki heroizm.

Wiele krytyk Grossa opartych jest na podważeniu jego tezy dotyczącej zdjęcia z Treblinki. Rzeczywiście, dziennikarskie dochodzenia, przekonująco obalają twierdzenie, że jest to zdjęcie miejscowych chłopów przyłapanych na przekopywaniu pozostałości po obozie zagłady.

Bez wątpienia - taka wpadka jest dla autora co najmniej bolesna, a rozumiem tych, którzy powiedzą o niej coś mocniejszego. Problem w tym, że obalając tezę o sytuacji, w której zrobiono zdjęcie, wielu ,,odfajkowuje" cały problem. A jest on niebagatelny. Wszystkie, i współczesne i historyczne opisy, tego, co działo się na terenie po-obozowym, dowodzą, że kwitł tam regularny ,,przemysł wydobywczy".

Więcej na Interia.pl


Najważniejsze Fakty

Dalsza część artykułu pod materiałem video: