Robot na sali operacyjnej nie zmienił tego, że człowiek-specjalista nadal jest tam potrzebny. Sam mechanizm nie jest w stanie wykonać żadnego ruchu i zastyga, gdy chirurg zatrzyma się.
Jak robot operuje, to znaczy, że ja jestem na sali - bardzo ściśle kontrolując wszystko, co się dzieje. Roboty chirurgiczne - w odróżnieniu od robotów kuchennych i sprzątających - nie robią niczego same. My siedzimy cały czas przy konsoli. Każdy ruch, który jest wykonany wewnątrz pacjenta - wykonywany jest ręką chirurga. Trzeba więc chyba uznać tę nazwę „robot” za taką bardziej marketingową. W rzeczywistości, to jest raczej telemanipulator - bardzo precyzyjny, bardzo znakomity, bardzo dobry, ale jest to wyłącznie narzędzie bezpośrednio w ręku chirurga – tłumaczy dr hab. n. med. Michał Nowakowski, chirurg z Wojskowego Szpitala Klinicznego w Krakowie.
Zanim specjalista zyska nowe możliwości pomocy pacjentom – musi odbyć długie szkolenie.
Każdy z nas, każdy z operatorów systemu, od najmłodszych do najstarszych - musi dokładnie wiedzieć, jaką operację zamierza zrobić. Musi umieć tę operację zrobić, musi znać wszystkie jej kroki, znać anatomię. Zatem tutaj, to przygotowanie do chirurgii robotycznej nie różni się absolutnie niczym od przygotowania do każdej innej operacji każdą inną technologią. Natomiast oczywiście, mamy też narzędzie i w odróżnieniu od tradycyjnych chirurgicznych narzędzi, które no powiedzmy sobie, są raczej proste, typu: pęsety, kleszczyki, skalpele... jest niezwykle skomplikowane i trzeba umieć je obsłużyć – wyjaśnia chirurg.
Operacja robotem – choć coraz bardziej powszechna – wciąż jest trochę taką misją specjalną, rozbudzającą wyobraźnię.
To jest tak, że my pracując robotem - siadamy zasadniczo w czymś w rodzaju takiego kokpitu - bardzo zaawansowanego telemanipulatora. W żartach czasami porównuję to do takiego Mecha jak w Avatarze… że chirurg wsiada do jakiejś tam konsoli i porusza czterema kończynami robota, tak jak właśnie żołnierze w tych Mechach. No te narzędzie wspomaga nasze zarówno takie manualne, jak i kognitywne umiejętności, ale jest bardzo skomplikowane. Sam fakt, że chirurg robotowy zasadniczo pracuje czterema kończynami, że każda z tych kończyn może w różnych konfiguracjach obsługiwać różne ramiona tego robota, że tam jest kilkanaście różnego rodzaju guzików, przełączników, kilka pedałów do obsłużenia. To jest coś, czego się po prostu trzeba nauczyć i czemu służą specjalne takie protokoły szkoleniowe, gdzie my bardzo długo się przygotowujemy na sucho - jakby w takiej szkole pilotażu robota. Najpierw na takich wirtualnych trenażerach, potem na fizycznym trenażerze, a dopiero później na takich plastikowych, silikonowych modelach. I dopiero stopniowo przychodzą już prawdziwe zabiegi – opisuje dr hab. n.med. Michał Nowakowski.
Operacje robotyczne to ratunek dla wielu pacjentów, ale wciąż jeszcze nie dla wszystkich.
Mam ogromne szczęście mieć dostęp do robota dla większości pacjentów, którym ten robot jest potrzebny - ale to oczywiście nie jest tak komfortowa sytuacja w każdym szpitalu. No i najczęstsza odpowiedź w Polsce, która pada na pytanie: dlaczego jakiś pacjent nie ma dostępu do robota? Nie mamy tych robotów w każdym szpitalu tyle, ile byśmy potrzebowali, żeby wszystkich nimi zoperować. Nie mamy też tylu wyszkolonych jeszcze operatorów - oczywiście z roku na rok jest ich coraz więcej – podkreśla specjalista i dodaje, że jego zdaniem robotem da się już zoperować prawie wszystko, zwłaszcza w obrębie jamy brzusznej. Szczególnie przy zabiegach, które trudno wykonać laparoskopem – warto sięgnąć po ten specjalny, zaawansowany mechanizm.
Jak każda nowoczesna, świetna technologia - musi wiązać się też z pewnym wzrostem kosztów. Mamy taką grupę zabiegów, gdzie mam takie poczucie, że pacjent odniósłby korzyść z tej operacji - niemniej jednak nie jestem przekonany, czy z kolei system odniesie korzyść z tej operacji. Czy nas, jako kraj stać już na to, żeby tymi robotami operować absolutnie wszystko…? Kiedyś pewnie tak będzie – podkreśla chirurg.
Sięgając po marzenia
Technologia wspiera także pracę fizjoterapeutów – daje możliwość rozszerzenia ćwiczeń, zwiększenia precyzji ruchu, a nawet pomaga postawić pacjenta na nogi… ale też nie zastępuje specjalisty.
Zawsze to terapeuta decyduje, żeby włączyć tego robota i w jaki sposób go włączyć oraz w jaki sposób go włączyć do terapii. Nie tylko przycisnąć guzik, ale też dostosować to, na ile robot nam pomaga – mówi Magdalena Gawlikowska-Konik, kierowniczka działu fizjoterapii w Małopolskim Centrum Rehabilitacji w Radziszowie.
Wybór odpowiedniego mechanizmu jest ogromny – są to:
egzoszkielety,
symulatory ruchu,
roboty kończyn górnych i dolnych,
system czujników - informujących o tym, że dany mięsień napina się,
systemy VR – które przenoszą w wyimaginowany świat i dają możliwość wykonywania ruchów, wciąż niemożliwych dla pacjenta. Nie tylko odciążają, ale też pobudzają wyobraźnię i dają przyjemność.
Dziecko znajduje się nagle w ogromnym ogrodzie z kolorowymi drzewami i zbiera owoce ręką, którą normalnie nie jest w stanie sięgnąć nad głowę - opowiada fizjoterapeutka.
Największe wrażenie robią jednak efekty tej pracy z pacjentem - przy wsparciu nowoczesnej technologii.
Chciałam opowiedzieć taką historię dziewczynki z porażeniem mózgowym, która przyjeżdżając na terapię do nas opowiadała mi, że do czasu komunii musi zacząć chodzić, bo ona musi w tej sukience komunijnej wejść do kościoła, przejść tak jak wszystkie dzieci przez nawę kościelną. Wiedziałam, że to jest niemożliwe i już po czasie tej komunii jej była u nas na kolejnym turnusie. Myśmy mieli nowego robota, który wspomagał chodzenie i ja ją spotkałam na terapii, gdzie stała w tym robocie i sama chodziła. Obok niej szedł terapeuta, nie trzymał jej, nic się nie działo. Ona mi przez pół korytarza krzyczała: Ja chodzę! Ja wreszcie chodzę! Roboty dają możliwości - przekonuje specjalistka.
Fizjoterapia nigdy nie opiera się jednak o wykorzystywanie samego mechanizmu – to wciąż także choćby tradycyjne zajęcia: na basenie, z psychologiem i z logopedą.
Robotyka to na razie tylko dodatek.
