Ostateczne odliczanie w Busan
Wydarzenie, które przyciąga uwagę miłośników architektury i dziedzictwa kulturowego, odbywa się podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa. To właśnie tam, w Busan, rozstrzygnie się, czy Modernistyczne Centrum Gdyni zostanie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzja spodziewana jest w niedzielę lub poniedziałek.
Nominowany obszar obejmuje kwartał o powierzchni niemal 88 hektarów, położony w sercu Śródmieścia Gdyni. Granice tej strefy wyznaczają ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra od północy, al. Marszałka Piłsudskiego od południa oraz linia torów kolejowych od zachodu. To właśnie ten fragment miasta jest uznawany za perłę polskiego modernizmu.
Co zadecydowało o nominacji?
Jak podkreśla wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska, „granice te pokrywają się z obszarem wpisu układu urbanistycznego śródmieścia Gdyni do rejestru zabytków województwa pomorskiego z 2007 r. oraz obszarem Pomnika Historii z 2015 r.”. W praktyce oznacza to, że teren ten już od dawna podlega ochronie, a wpis na listę UNESCO byłby jedynie potwierdzeniem jego unikalnej wartości na arenie międzynarodowej.
Lekcja odrobiona: poprawki z 2025 roku
Gdynia nie po raz pierwszy stara się o to wyróżnienie. W czerwcu 2025 roku polska kandydatura otrzymała rekomendację typu „referral”, co oznaczało konieczność uzupełnienia wniosku. Eksperci UNESCO już wtedy potwierdzili „wyjątkową uniwersalną wartość Modernistycznego Centrum Gdyni i zasadność kandydatury”, jednak pojawiły się uwagi dotyczące m.in. doprecyzowania granic strefy buforowej oraz wdrożenia mechanizmów oceny wpływu inwestycji na dziedzictwo.
Czy mieszkańców czekają nowe zakazy?
Władze miasta zapewniają, że ewentualny wpis na Listę Światowego Dziedzictwa nie przyniesie nowych ograniczeń dla właścicieli nieruchomości.
Wpis więc nie będzie utrudnieniem, bo już od wielu lat w Gdyni udaje się skutecznie łączyć ochronę dziedzictwa ze współczesnym funkcjonowaniem centrum miasta – podkreśla Oktawia Gorzeńska. Dodaje również, że „UNESCO to podsumowanie, a nie wprowadzanie ochrony”, ponieważ ten fragment miasta jest chroniony miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego od blisko dwóch dekad.
Prestiż, turyści i miliony na zabytki
Wpis na Listę UNESCO może stać się silnym impulsem rozwojowym dla Gdyni. Oczekuje się, że podniesie prestiż miasta oraz przyciągnie jeszcze większą liczbę turystów zainteresowanych architekturą i kulturą. Jak zaznacza wiceprezydent, „sam wpis nie oznacza automatycznego przyznania dodatkowych środków finansowych”, ale „może wzmacniać pozycję Gdyni podczas ubiegania się o fundusze krajowe i europejskie przeznaczone na konserwację zabytków”. Najważniejsze jednak będzie „międzynarodowe potwierdzenie wartości gdyńskiego modernizmu”.
Światowa elita i polskie sukcesy
Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstała na mocy międzynarodowej Konwencji z 1972 roku. Trafiają na nią obiekty i miejsca o „wyjątkowej powszechnej wartości”, spełniające rygorystyczne kryteria autentyczności i integralności. Z danych Polskiego Komitetu ds. UNESCO wynika, że obecnie na liście znajduje się 1248 obiektów z całego świata, w tym 972 o charakterze kulturowym, 235 przyrodniczych i 41 o charakterze mieszanym. Najwięcej wpisów – aż 583 – znajduje się w regionie Europy i Ameryki Północnej.
Nie wszystkie miejsca mogą cieszyć się pełnym bezpieczeństwem – aż 53 z nich uznano za dziedzictwo w zagrożeniu ze względu na konflikty zbrojne, degradację czy presję urbanizacyjną.
Polska może poszczycić się 17 obiektami wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa, w tym 15 zabytkami kulturowymi i 2 przyrodniczymi. Wśród nich znajdują się tak znane miejsca jak historyczne centrum Warszawy, średniowieczne miasto w Toruniu czy zamek krzyżacki w Malborku.
