„Nie nazywajmy tego terroryzmem”
Według „Toronto Sun” wewnętrzne memorandum CBC zawiera instrukcje dotyczące sposobu opisywania zamachów z 11 września. W dokumencie zalecono, aby dziennikarze koncentrowali się na faktach, a zamiast określenia „ataki terrorystyczne” wskazywali, że doszło do porwania samolotów pasażerskich, które następnie doprowadziły do katastrof w Nowym Jorku, w pobliżu Waszyngtonu i w Pensylwanii. W wytycznych wskazano również na zniszczenie Światowego Centrum Handlu w Nowym Jorku.
Dokument został podpisany inicjałami „BB”. Dziennikarze „Toronto Sun” zidentyfikowali autora jako Basema Boshrę, starszego dyrektora CBC News ds. standardów dziennikarskich i zaufania społecznego.
CBC: to część wieloletniej polityki redakcyjnej
CBC potwierdziła istnienie takich wytycznych. Stacja podkreśliła jednak, że nie chodzi o kwestionowanie charakteru ani faktów dotyczących wydarzeń z 11 września, lecz o stosowaną od lat zasadę dotyczącą używania określeń „terrorysta” i „terroryzm”.
Rzeczniczka CBC Kerry Kelly wyjaśniła, że słowa te są zbyt obciążone konotacjami politycznymi i emocjonalnymi, więc mogą utrudniać pracę dziennikarską.
„Wieloletnie wytyczne językowe CBC dotyczące terminów 'terrorysta' i 'terroryzm' preferują używanie tych słów z podaniem źródła, co jest praktyką podzielaną przez wiele czołowych światowych organizacji dziennikarskich. Nasz dyrektor generalny i redaktor naczelny pisał już publicznie na ten temat” - przekazała Kelly.
Jak przekazała, zadaniem dziennikarzy jest szczegółowe przedstawianie faktów dotyczących przestępstw, skali przemocy, relacji ofiar oraz stanowisk urzędników i ekspertów. W ocenie CBC reporterzy nie powinni natomiast samodzielnie przypisywać konkretnym grupom określenia „terroryści” ani kwalifikować określonych działań jako „terroryzmu”.
Podobne spory pojawiały się wcześniej
Polityka CBC dotycząca używania słowa „terroryzm” już wcześniej wywoływała kontrowersje. Pytania dotyczące sposobu formułowania informacji pojawiały się m.in. przy okazji relacjonowania ataku Hamasu i innych ugrupowań na Izrael 7 października 2023 roku. W 2023 roku ówczesny redaktor naczelny i dyrektor generalny CBC Brody Fenlon apelował do dziennikarzy o „wyjątkową ostrożność” przy posługiwaniu się określeniami „terrorysta” i „terroryzm”.
Argumentacja pozostawała podobna: dziennikarz powinien przede wszystkim przedstawiać zweryfikowane fakty, a kwalifikacje o charakterze politycznym lub prawnym przypisywać konkretnym źródłom.
Krytyka ze strony kanadyjskich polityków
Do nowych wytycznych krytycznie odniosła się m.in. Rachel Thomas, posłanka opozycyjnej Partii Konserwatywnej Kanady. Polityczka określiła zalecenia CBC jako „haniebne”. Jej zdaniem odmowa nazwania zamachów z 11 września atakiem terrorystycznym jest brakiem szacunku wobec ofiar, ich rodzin, osób, które przeżyły zamachy, oraz ratowników uczestniczących w akcji po atakach.
CBC odpowiada, że jej polityka nie oznacza zaprzeczania faktom ani relatywizowania przemocy. Chodzi wyłącznie o to, by dziennikarze nie przedstawiali określenia „terroryzm” jako własnej kwalifikacji, lecz wskazywali, kto używa takiego określenia.
Co wydarzyło się 11 września 2001 roku?
11 września 2001 roku 19 porywaczy przejęło kontrolę nad czterema samolotami pasażerskimi w Stanach Zjednoczonych. Dwa z nich uderzyły w wieże World Trade Center w Nowym Jorku. Trzeci samolot uderzył w Pentagon w Arlington w Wirginii, niedaleko Waszyngtonu. Czwarty rozbił się na terenie Pensylwanii. Do katastrofy doszło po próbie przejęcia kontroli nad maszyną przez pasażerów i członków załogi. W zamachach zginęło niemal 3 tys. osób.
Za organizację ataków odpowiadała Al-Kaida, kierowana wówczas przez Osamę bin Ladena. Zamachy stały się jednym z najważniejszych wydarzeń początku XXI wieku i doprowadziły do zasadniczych zmian w amerykańskiej polityce bezpieczeństwa oraz do rozpoczęcia przez Stany Zjednoczone globalnej „wojny z terroryzmem”.
Czym jest terroryzm?
Encyklopedia Britannica definiuje terroryzm jako celowe użycie przemocy lub groźby jej użycia w celu wywołania strachu wśród ludności i zmuszenia rządu lub społeczeństwa do realizacji określonych celów politycznych, religijnych lub ideologicznych.
W przypadku 11 września motywacje sprawców były związane z ideologią Al-Kaidy, a ich działania miały na celu zabicie dużej liczby osób, wywołanie strachu i wywarcie wpływu na politykę Stanów Zjednoczonych. Dlatego wydarzenia z 11 września są powszechnie określane mianem zamachów terrorystycznych.
Istotne jest również to, że samo określenie „terroryzm” nie jest wyłącznie kategorią używaną przez zachodnie media. Termin ten był stosowany także przez przedstawicieli państw muzułmańskich, w tym Arabii Saudyjskiej, z której pochodziła większość porywaczy. Do określenia „terroryzm” odwoływał się również Osama bin Laden, choć używał go przede wszystkim w odniesieniu do działań swoich przeciwników.
Nie zmienia to jednak faktu, że CBC przyjęła odmienną zasadę redakcyjną: dziennikarze mają przede wszystkim relacjonować fakty i wskazywać źródła określonych kwalifikacji, zamiast formułować je we własnym imieniu.
