W gdańskim Kościele św. Katarzyny zidentyfikowano 18 kwater oryginalnego XIX-wiecznego witraża pochodzącego z Bazyliki Mariackiej, który uznawano za zniszczony w wyniku działań wojennych.
Identyfikacji dokonano podczas prac inwentaryzacyjnych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we współpracy z Pracownią Konserwatorską Burzyńskich. Informację o sensacyjnym odkryciu przekazano w piątek podczas konferencji prasowej w Kościele św. Katarzyny.
Jak wyjaśnił pomorski wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Chmielewski, kwatery witrażowe po wojnie trafiły do składnicy konserwatorskiej w wozowni w Parku Oliwskim, skąd w latach 90. zostały przekazane do Kościoła św. Katarzyny.
Witraże od lat 50. aż po późne lata 70. były przechowywane w skrzyniach luzem, potłuczone, prawie w postaci gruzu – powiedział Chmielewski
Kluczowa inskrypcja i niezwykła historia
Przełom w identyfikacji nastąpił dzięki zastosowaniu nowoczesnych, podświetlanych stołów konserwatorskich. Kluczowa okazała się ostatnia, 18. badana kwatera, na której odkryto inskrypcję z nazwiskiem Franza Untrose Steffensa – przedstawiciela jednego z najbardziej zasłużonych gdańskich rodów XIX wieku.
Według konserwatorów, witraż nie został zdemontowany podczas wojennej akcji zabezpieczania zabytków, lecz wypadł z okna od strony ulicy Piwnej podczas bombardowań. Następnie został zabezpieczony przez nieznane osoby.
Prace konserwatorskie i powrót do Bazyliki
Stan zachowania witraża wymaga gruntownych prac restauratorskich.
Kwatery są bardzo uszkodzone, (...) jest dużo ubytków – zaznaczyła Katarzyna Burzyńska z Pracowni Konserwatorskiej Burzyńscy. W latach 90. kwatery przeszły jedynie wstępną konserwację, a ich dalsze wykorzystanie uniemożliwił pożar Kościoła św. Katarzyny w 2006 roku.
Proboszcz Bazyliki Mariackiej, ks. prałat Ireneusz Bradtke, nie krył wzruszenia.
Byliśmy przekonani, że wiele rzeczy, które były związane z Kościołem Mariackim w Gdańsku, wskutek ogromnych zniszczeń zostało zniszczonych - mówił, i dodał, że parafia planuje formalnie przejąć odnalezione kwatery i sfinansować ich renowację z budżetu miasta na przyszły rok.
Prace konserwatorskie mają ruszyć wiosną 2027 roku, a celem jest umieszczenie zrekonstruowanego witraża w oknie Bazyliki Mariackiej do końca 2027 roku.
Kolejne odzyskane skarby Gdańska
Identyfikacja witraża to część szeroko zakrojonej inwentaryzacji zabytków prowadzonych w składnicy konserwatorskiej w Parku Oliwskim.
Pomorski wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Chmielewski podkreśla, że z listy strat wojennych wykreślono już kilka cennych obiektów, m.in. elementy gotyckiego witraża z zamku w Malborku czy detale architektoniczne Złotej Kamienicy.
