9 września przypada 33. rocznica utworzenia Biebrzańskiego Parku Narodowego. Największy spośród 23 polskich parków narodowych chroni rozległe bagna, torfowiska oraz naturalnie meandrującą Biebrzę. To także jedna z najważniejszych ostoi ptaków wodno-błotnych w Europie Środkowej.
Biebrzański Park Narodowy został powołany rozporządzeniem Rady Ministrów 9 września 1993 roku – jako 18. park narodowy w Polsce. Dziś zajmuje 59 223 hektary. Jego sercem są Bagna Biebrzańskie – największy w Polsce zespół torfowisk. Zachowały się tu krajobrazy i siedliska, które w wielu innych częściach kraju zostały przekształcone lub zniszczone wskutek osuszania bagien i melioracji. Od 1995 roku Biebrzański Park Narodowy znajduje się na liście obszarów objętych konwencją ramsarską, chroniącą cenne mokradła o międzynarodowym znaczeniu.
Jedno z najlepszych miejsc w Polsce do obserwacji zwierząt
Kotlina Biebrzańska jest jedną z najważniejszych ostoi ptaków w kraju. Zaobserwowano tu 302 gatunki, a 198 z nich gniazdowało nad Biebrzą. W Biebrzańskim Parku Narodowym znajduje się Carska Droga. To historyczna, około 30-kilometrowa trasa biegnąca przez serce parku, łącząca miejscowość Laskowiec z Osowcem-Twierdzą. Została zbudowana w XIX wieku jako zaplecze komunikacyjne dla carskich twierdz.
Carska Droga prowadzi groblą przez dzikie bagna, w tym Bagno Ławki, oraz wydmy. To jedno z najlepszych w Polsce miejsc do obserwacji zwierząt, zwłaszcza:
- łosi,
- bobrów,
- jeleni,
- rysiów,
- rzadkich gatunków ptaków – na czele z wodniczką (najrzadszym wędrownym ptakiem śpiewającym w Europie), uszatką błotną, podróżniczkiem, orlikiem grubodziobym, dubeltem (który słynie z niesamowitych, nocnych pokazów godowych), batalionem, zwanym też bojownikiem (ptakiem wędrowny z rodziny bekasowatych, który znany z widowiskowych walk godowych) czy rycykiem i krwawodziobem.
Biebrza – rzeka, która tworzy wielkie rozlewiska
Biebrza ma ok. 162,8 km długości, z czego aż 156,5 km znajduje się w granicach Biebrzańskiego Parku Narodowego. Jej dolina nie jest jednolita: w Basenie Środkowym osiąga od 15 do 30 km szerokości, a w dolnym biegu rzeka tworzy liczne zakola, boczne koryta i starorzecza.
Jedną z najważniejszych cech tego obszaru jest retencja wody. Dolina Biebrzy ma największą w Polsce pojemność retencyjną, szacowaną na 500 mln metrów sześciennych. Wiosną wody roztopowe powodują rozległe zalewy, które decydują o funkcjonowaniu bagiennych ekosystemów. To właśnie okresowe podtopienia tworzą warunki dla wielu wyspecjalizowanych gatunków roślin i zwierząt.
W XIX i XX wieku w dolinie prowadzono regulacje rzek i melioracje odwadniające. Ich skutkiem było przyspieszenie odpływu wód, obniżanie poziomu wód gruntowych oraz degradacja części torfowisk. Park chroni więc nie tylko same mokradła, ale również naturalne procesy wodne, od których zależy ich przetrwanie.
Biebrzański Park Narodowy jest powszechnie kojarzony z łosiem i nie bez powodu. Według danych parku znajduje się tu największa w Polsce ostoja tego gatunku, licząca około 400 osobników. Rozległe bagna, turzycowiska, zarośla i lasy bagienne zapewniają łosiom dogodne warunki życia.
Na terenie parku stwierdzono 48 gatunków ssaków. Oprócz łosia żyją tu m.in. wilki, wydry i bobry. Szczególną rolę pełni również Twierdza Osowiec, gdzie obserwowano największe w północno-wschodniej Polsce skupiska zimujących nietoperzy.
Twierdza Osowiec i Kanał Augustowski – historia pośród bagien
Biebrzański Park Narodowy to nie tylko przyroda. Na jego terenie znajdują się ważne zabytki techniki i militariów. Jednym z nich jest Kanał Augustowski, budowany w latach 1824–1839. W granicach parku przebiega w pobliżu Polkowa i Dębowa, a śluza w Dębowie umożliwia wpłynięcie z Biebrzy do kanału. Inwestycja miała być częścią większego szlaku wodnego, który uniezależniłby Królestwo Polskie od ceł nakładanych przez Prusy.
Drugim wyjątkowym miejscem jest Twierdza Osowiec. Jej budowę rozpoczęto w 1882 roku, a zakończono dekadę później. Fortecę ulokowano przy jedynej przeprawie przez bagna biebrzańskie, w najwęższym – około dwukilometrowym – miejscu doliny. Tworzyły ją cztery forty: Centralny, Zarzeczny, Szwedzki i Nowy.
Bilety do Biebrzańskiego Parku Narodowego
Za wstęp do Biebrzańskiego Parku Narodowego pobierana jest opłata. Bilet jednodniowy na szlaki lądowe kosztuje 10 zł (normalny) i 5 zł (ulgowy). Takie same stawki dotyczą jednodniowych biletów na szlaki wodne i szlak podwodny.
Bilety (również inne opcje, np. tygodniowy, dwutygodniowy czy weekendowy) można kupić online w serwisie biebrza.eparki.pl, w punktach sprzedaży lub opłacić pobyt przelewem – potwierdzenie zakupu albo wpłaty trzeba mieć przy sobie podczas pobytu w parku.
Od 1 stycznia do 30 czerwca na odcinku Biebrzy Osowiec–Brzostowo konieczne jest dodatkowo zezwolenie na spływ kajakowy. Kosztuje 7 zł od osoby, a dzienny limit wynosi 25 osób. Szczegółowe zasady, ulgi i aktualny cennik publikuje park na stronie „Informacje o biletach”.
Kto może wejść na teren parku za darmo?
Z opłaty zwolnione są m.in. dzieci do 7. roku życia, posiadacze Karty Dużej Rodziny oraz mieszkańcy wskazanych przez park gmin.
