Sprzeczne komunikaty płynące ze Stanów Zjednoczonych wywołują coraz większą niepewność na świecie. Donald Trump mówi raz o zwycięstwie i końcu wojny, a chwilę później Pentagon zapowiada najbardziej intensywne uderzenia na Iran od początku konfliktu. Tymczasem rynki finansowe, sojusznicy USA i politycy w Kongresie zadają jedno pytanie: jak i kiedy zakończy się wojna z Iranem? Eksperci wskazują pięć możliwych scenariuszy - od negocjacji nuklearnych, przez upadek reżimu w Teheranie, aż po nagłe ogłoszenie zwycięstwa przez Biały Dom.
- Każdy tydzień bez rozwiązania pogłębia światowy kryzys, niesie katastrofalne skutki humanitarne i gospodarcze, m.in. wzrost cen paliw, żywności oraz ryzyko inflacji.
- Eksperci wskazują pięć możliwych scenariuszy zakończenia konfliktu na Bliskim Wschodzie - szczegóły poniżej.
- Najnowsze informacje z kraju i ze świata znajdziesz na RMF24.pl. Bądź na bieżąco.
Konflikt na Bliskim Wschodzie z każdym dniem pogłębia chaos na arenie międzynarodowej i problemy gospodarcze, zwiększając tym samym stawkę polityczną dla Trumpa przed wyborami uzupełniającymi.
Prezydent USA wysyła sprzeczne sygnały dotyczące dalszego przebiegu wojny. Podczas dorocznego spotkania z Republikanami w poniedziałek stwierdził, że Stany Zjednoczone "już wygrały wojnę, ale nie wygrały wystarczająco dużo". Kilka godzin wcześniej w rozmowie z CBS News mówił natomiast, że konflikt jest "w zasadzie zakończony".
Zupełnie inny ton płynął z Pentagonu. Sekretarz obrony Pete Hegseth zapowiedział, że wtorek będzie "najbardziej intensywnym dniem ataków" od początku operacji. Zapowiedzi te szybko się potwierdziły - siły amerykańskie zniszczyły w rejonie Cieśniny Ormuz 16 irańskich jednostek minowych. Analitycy wskazują kilka możliwych scenariuszy zakończenia konfliktu na Bliskim Wschodzie.
1. Wynegocjowane zawieszenie broni i nowa umowa nuklearna
Jednym z głównych celów administracji Trumpa od początku operacji Epic Fury (Epicka Furia) było powstrzymanie irańskiego programu nuklearnego. Jeszcze przed wybuchem wojny Iran i Stany Zjednoczone odbyły trzy rundy pośrednich rozmów w Genewie. Negocjacje jednak utknęły w martwym punkcie - według amerykańskich wysłanników Teheran nie wykazywał gotowości do zawarcia porozumienia.
Trump przyznał w wywiadzie dla Fox News, że powrót do rozmów jest możliwy, choć jednocześnie skrytykował wybór Modżtaby Chameneiego na nowego najwyższego przywódcę Iranu po śmierci jego ojca, mówiąc, że to "wielki błąd Iranu".
Dodatkową rolę w mediacjach może odegrać Oman. Tuż przed rozpoczęciem działań zbrojnych mediatorzy z tego kraju informowali, że Iran deklarował gotowość zrezygnowania z gromadzenia wzbogaconego uranu, co dawało nadzieję na porozumienie i pokój "w zasięgu ręki".
2. "Model wenezuelski"
Trump sugerował także rozwiązanie inspirowane wydarzeniami w Wenezueli. W styczniu Stany Zjednoczone doprowadziły tam do zatrzymania prezydenta Nicolasa Maduro, po czym rozpoczęły współpracę z jego następczynią, wiceprezydent Delcy Rodriguez, która może być wzorem dla Iranu.
Według części doradców podobny scenariusz mógłby zostać zastosowany wobec Iranu - poprzez presję polityczną i wsparcie dla alternatywnego przywództwa.
Eksperci podkreślają jednak, że porównywanie obu krajów jest wręcz niemożliwe. System władzy w Iranie jest bardziej złożony i oparty na silnych instytucjach wojskowych oraz religijnych. Reżim w Iranie przetrwał 47 lat sankcji, wojen i wewnętrznych powstań, umacniając się instytucjami wojskowymi, religijnymi i politycznymi, zaprojektowanymi tak, aby przetrwać każdego pojedynczego przywódcę. Dla Irańczyków, którzy ryzykowali życie, domagając się zmiany reżimu, przywódca wspierany przez USA może być postrzegany jako zdrada, a nie wyzwolenie.
3. Powstanie ludowe i upadek reżimu
Część obserwatorów uważa, że wojna może przyspieszyć wewnętrzne zmiany w Iranie. Gospodarka kraju jest w kryzysie, a kilka tygodni przed wybuchem wojny doszło tam do największych protestów od czasu rewolucji z 1979 roku. Premier Izraela Benjamin Netanjahu stwierdził nawet, że obecna sytuacja może stworzyć "warunki, w których naród irański sam zdecyduje o swojej przyszłości".
Problemem pozostaje jednak brak jednolitego przywództwa opozycji. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci jest przebywający na emigracji następca tronu Reza Pahlawi, lecz jego wpływy w samym Iranie są ograniczone.
Niektórzy analitycy wskazują też na możliwość wsparcia ze strony kurdyjskich sił zbrojnych. Taki scenariusz wiązałby się jednak z ogromnym ryzykiem destabilizacji kraju, a nawet wybuchem wojny domowej podobnej do tej, która przez lata wyniszczała Syrię.
4. Nalot sił specjalnych na arsenał nuklearny
Innym rozważanym wariantem jest bezpośrednia operacja militarna USA i Izraela wymierzona w irański arsenał nuklearny. Według doniesień dziennikarzy Axios, Baraka Ravida i Marca Caputo, Stany Zjednoczone i Izrael analizowały możliwość wysłania sił specjalnych do Iranu w celu przejęcia lub zniszczenia zapasów wysoko wzbogaconego uranu.
Taki scenariusz oznaczałby zakończenie wojny nie poprzez negocjacje, lecz poprzez fizyczne wyeliminowanie zagrożenia nuklearnego. Ryzyko jest jednak ogromne - operacja musiałaby zostać przeprowadzona na terytorium kraju, który wciąż dysponuje rakietami balistycznymi i aktywnie prowadzi działania militarne.
5. Trump ogłasza zwycięstwo i wycofuje siły
Najbardziej polityczny scenariusz zakłada, że prezydent USA ogłosi sukces operacji wojskowej i zdecyduje się na wycofanie amerykańskich sił z regionu. W takim wariancie administracja w Waszyngtonie uznałaby, że irański potencjał militarny - szczególnie w zakresie rakiet i dronów - został wystarczająco ograniczony. Taki krok mógłby uspokoić rynki finansowe, które obawiają się długotrwałego konfliktu i jego wpływu na światową gospodarkę.
Jednocześnie sam Trump ostrzegał wcześniej, że pozostawienie Iranu pod rządami niewłaściwego przywódcy może zmusić Stany Zjednoczone do powrotu do wojny w ciągu kilku lat.
Dodatkowym czynnikiem jest stanowisko Izraela, który zapowiada, że będzie działał przeciwko irańskiemu programowi nuklearnemu nawet bez wsparcia Waszyngtonu.
Jak może zakończyć się wojna? Na razie nie wiadomo, który z tych scenariuszy okaże się najbardziej prawdopodobny. Jedno jest pewne: konflikt rozpoczął się nagle i równie nieprzewidywalnie może się zakończyć.