Jaki jest najzabawniejszy dowcip świata?
Na początku XXI wieku Richard Wiseman, psycholog z University of Hertfordshire, postanowił sprawdzić, czy istnieje dowcip, który może rozbawić ludzi niezależnie od ich pochodzenia i kultury, w jakiej żyją na co dzień.
W tym celu uruchomiono projekt LaughLab i internauci z całego świata mogli przesyłać własne dowcipy, a następnie oceniać te nadesłane przez innych uczestników. Eksperyment szybko osiągnął ogromną skalę. Do bazy trafiło ponad 40 tysięcy dowcipów, które doczekały się niemal 2 milionów ocen. Uczestnicy pochodzili z około 70 krajów.
Tak duży zbiór danych pozwolił naukowcom sprawdzić, jakie rodzaje humoru cieszą się największą popularnością i czy istnieje uniwersalny dowcip, który bawi ludzi na całym świecie.
Ten dowcip został uznany za najśmieszniejszy na świecie
Zwycięski żart został przesłany przez Gurpala Gosalla, psychiatrę z Manchesteru. To krótka historia o dwóch myśliwych:
Dwóch myśliwych jest w lesie. Nagle jeden z nich upada. Nie oddycha, a jego oczy są zamglone. Drugi wyciąga telefon i dzwoni po pomoc.
– Mój przyjaciel nie żyje! Co mam zrobić? – pyta.
Operator odpowiada: – Proszę się uspokoić. Mogę pomóc. Najpierw upewnijmy się, że naprawdę nie żyje.
Zapada cisza. Słychać strzał.
Myśliwy wraca do telefonu: – Dobrze. I co teraz?
To właśnie ten dowcip otrzymał najwyższą średnią ocen w eksperymencie LaughLab. Określenie „najzabawniejszy dowcip świata” jest jednak pewnym uproszczeniem. Wyniki pokazują, że był to najlepiej oceniany żart spośród tych, które znalazły się w bazie i zostały ocenione przez ogromną, międzynarodową grupę uczestników. Nie oznacza to, że rozbawi każdego człowieka.
Dlaczego dowcip o myśliwych jest tak śmieszny?
Sekret zwycięskiego żartu tkwi w jego konstrukcji. Przez większą część historii odbiorca spodziewa się typowego zachowania osoby próbującej ratować nieprzytomnego człowieka.
Operator mówi myśliwemu, żeby najpierw upewnił się, czy jego kolega rzeczywiście nie żyje. Odbiorca interpretuje tę instrukcję w oczywisty sposób. Bohater dowcipu rozumie ją jednak dosłownie. Pada strzał, a po chwili myśliwy wraca do telefonu i spokojnie pyta: „Dobrze. I co teraz?”. To właśnie nagłe odwrócenie oczekiwań stanowi puentę żartu.
Psychologia humoru często opisuje podobny mechanizm jako teorię niezgodności. Odbiorca buduje określony obraz sytuacji, a następnie otrzymuje informację, która do niego nie pasuje. Mózg musi błyskawicznie zmienić interpretację wydarzeń. Ten kontrast może prowadzić do śmiechu.
Co sprawia, że dowcip jest uniwersalny?
Zwycięski żart nie wymaga znajomości konkretnego filmu, aktora, wydarzenia politycznego czy gry słów charakterystycznej dla jednego języka. Jego konstrukcja opiera się na kilku prostych elementach:
- krótkiej i łatwej do zrozumienia historii,
- wyraźnym oczekiwaniu odbiorcy,
- nieoczekiwanym zwrocie akcji,
- prostej puencie,
- absurdalnym zachowaniu bohatera.
Dzięki temu dowcip można łatwo przetłumaczyć na inne języki bez utraty jego podstawowego mechanizmu.
Czy poczucie humoru jest takie samo na całym świecie?
Eksperyment LaughLab pokazał, że odpowiedź nie jest jednoznaczna. Ludzie w różnych krajach mogą preferować odmienne rodzaje humoru. Znaczenie mają między innymi język, kultura, doświadczenia społeczne, wiek czy płeć. To, co jest zabawne dla jednej grupy, niekoniecznie musi wywołać śmiech u innej. Dlatego nie można stworzyć dowcipu, który z całą pewnością rozbawi absolutnie każdego.
Można natomiast sprawdzić, który żart uzyskał najlepszą ocenę w dużej, międzynarodowej grupie odbiorców. I właśnie w tym sensie historia o dwóch myśliwych została okrzyknięta najzabawniejszym dowcipem świata.
Najzabawniejszy dowcip świata nie był nowy
Historia zwycięskiego żartu ma jeszcze jeden zaskakujący element. Podobny schemat dowcipu pojawiał się już wcześniej w brytyjskiej kulturze komediowej.
Richard Wiseman wskazywał na materiał związany ze środowiskiem programu „The Goon Show” z lat 50. XX wieku. Występował w nim podobny motyw: próba sprawdzenia, czy człowiek rzeczywiście nie żyje prowadzi do absurdalnego rozwiązania.
Oznacza to, że internauci uczestniczący w LaughLab niekoniecznie wybrali całkowicie nowy dowcip. Wybrali konstrukcję humorystyczną, która mimo upływu dziesięcioleci nadal skutecznie działała na odbiorców.
Eksperyment LaughLab. Czego dowiedzieli się naukowcy?
LaughLab był czymś więcej niż internetowym konkursem na najlepszy dowcip. Eksperyment pokazał, że internet może być wykorzystywany do prowadzenia badań na ogromnej liczbie uczestników. Ponad 40 tysięcy przesłanych żartów i niemal 2 miliony ocen stworzyły wyjątkową bazę danych dotyczących ludzkiego poczucia humoru.
Wynik eksperymentu nie pozwolił jednak wskazać jednego żartu, który każdy człowiek na świecie uzna za zabawny. Pokazał coś bardziej interesującego: pewne mechanizmy komizmu są zaskakująco uniwersalne, ale nasze poczucie humoru nadal pozostaje mocno związane z kulturą i indywidualnymi doświadczeniami.
