Julia Przyłębska może mieć poważne problemy. Jest zawiadomienie do prokuratury
Sprawa dotyczy danych z lat 2015–2020. Jak ustaliła Helsińska Fundacja Praw Człowieka, w tym okresie skład sędziowski zmieniono w 885 sprawach rozpatrywanych przez Trybunał Konstytucyjny. W co najmniej 176 przypadkach - jak twierdzi fundacja - przyczyną zmiany nie była śmierć sędziego ani zakończenie jego kadencji.
HFPC podkreśla, że nie wszystkie zmiany składów musiały być bezprawne. Zawiadomienie dotyczy tych przypadków, w których - w ocenie organizacji - mogło dojść do przekroczenia uprawnień przez osoby kierujące Trybunałem.
Podstawą zawiadomienia były informacje, o które Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego już w 2020 roku. Organizacja chciała uzyskać dane dotyczące spraw, w których dochodziło do zmian wcześniej wyznaczonych składów orzekających.
Na informacje czekano niemal pięć lat - organizacja musiała dwukrotnie wygrać sprawę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz raz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Dane zostały przekazane pod koniec grudnia 2025 roku.
„Z uzyskanych danych wynika, że w latach 2015–2020 doszło do zmiany składu sędziowskiego w 885 sprawach zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym” — przekazała Helsińska Fundacja Praw Człowieka.
Według organizacji szczegółowa analiza wykazała, że w co najmniej 176 sprawach osoby kierujące TK zdecydowały o zmianie składu orzekającego z powodów innych niż śmierć sędziego albo zakończenie jego kadencji.
HFPC: mogło dochodzić do ingerowania w składy orzekające
Fundacja przeanalizowała otrzymane dane i zestawiła je z innymi materiałami. Wśród nich znalazły się m.in. listy sędziów Trybunału kierowane do prezes TK, korespondencja sędziego Jarosława Wyrembaka z prezes Trybunału oraz raport Fundacji im. Stefana Batorego z 2017 roku.
Zdaniem HFPC część zmian mogła prowadzić do sytuacji, w której w składach orzekających znajdowali się sędziowie w sposób niezgodny z obowiązującymi zasadami.
„Z ustaleń Fundacji wynika, że zmiany składów były dokonywane poza tym katalogiem, a niekiedy przy wykorzystaniu przewidzianych w nim okoliczności jako pretekstu” - wskazuje HFPC.
Jak opisuje fundacja, jednym z mechanizmów miało być wykorzystywanie zakończenia kadencji jednego sędziego jako podstawy do jednoczesnej zmiany innego członka składu. Innym sposobem miało być zmniejszanie liczebności składu - z pełnego do pięcioosobowego lub trzyosobowego - co według HFPC mogło wpływać na układ większości w składzie orzekającym.
Chodziło także o głośne sprawy
Według ustaleń przedstawionych przez fundację część spraw, w których dochodziło do zmian składów, miała szczególne znaczenie ustrojowe lub polityczne. Wśród wymienianych postępowań znalazły się m.in. sprawy dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa, wyboru członków KRS przez Sejm, władz Telewizji Polskiej i Polskiego Radia, przenoszenia prokuratorów, skutków aktu łaski prezydenta, wyłączania sędziów czy stosowania materiałów uzyskanych w ramach kontroli operacyjnej.
HFPC zwraca uwagę, że w części tych postępowań skład miał zostać zmieniony już po jego wcześniejszym wyznaczeniu. Fundacja twierdzi również, że w analizowanych sprawach mogło dochodzić do kształtowania składów w taki sposób, aby większość stanowili sędziowie wybrani po 2015 roku.
Art. 231 Kodeksu karnego. Do 10 lat więzienia
Helsińska Fundacja Praw Człowieka uważa, że opisane działania mogą uzasadniać podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2 Kodeksu karnego, dotyczącego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego.
„Całokształt tych okoliczności wskazuje w ocenie Fundacji, że opisane działania mogły wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 231 § 2 Kodeksu karnego” - wskazuje HFPC.
W przypadku podstawowego typu przestępstwa z art. 231 Kodeksu karnego grozi kara do trzech lat pozbawienia wolności. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zagrożenie karą wynosi od roku do 10 lat więzienia.
Samo złożenie zawiadomienia nie oznacza jednak, że Julia Przyłębska popełniła przestępstwo ani że zostanie skazana. O tym, czy istnieją podstawy do prowadzenia postępowania i ewentualnego przedstawienia zarzutów, zdecydują organy ścigania, a o winie - w razie skierowania sprawy do sądu - sąd.
Co dalej z zawiadomieniem HFPC?
Zawiadomienie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka trafia teraz do prokuratury. Śledczy będą musieli ocenić przedstawione przez organizację materiały oraz ustalić, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania.
Istotne znaczenie będzie miało także ustalenie, kto konkretnie podejmował decyzje dotyczące poszczególnych składów orzekających, na jakiej podstawie prawnej to robił i czy działania te wykraczały poza przyznane kompetencje.
Fundacja zaznacza przy tym, że jej analiza obejmuje dane za lata 2015-2020. Nie przesądza więc, czy podobne przypadki występowały również w późniejszym okresie.
