Sildenafil, pierwotnie opracowany jako lek na nadciśnienie i dusznicę bolesną, od lat 90. ubiegłego wieku jest stosowany głównie w leczeniu zaburzeń erekcji. Jednak badania prowadzone pod kierunkiem prof. Ayelet Erez wykazały, że lek ten może mieć także inne, nieoczekiwane właściwości. Zespół naukowców odkrył, że sildenafil wpływa na metabolizm cholesterolu w komórkach nowotworowych, ograniczając ich zdolność do wykorzystywania tego związku.
Cholesterol jest kluczowym składnikiem błon komórkowych i odgrywa szczególnie ważną rolę w procesie powstawania przerzutów. Komórki nowotworowe, które chcą oderwać się od guza pierwotnego i rozprzestrzenić się po organizmie, potrzebują dużych ilości cholesterolu. Ograniczenie dostępu do tego składnika utrudnia im migrację i kolonizację odległych narządów.
Mechanizm działania sildenafilu polega na blokowaniu enzymu fosfodiesterazy typu 5 (PDE5), co prowadzi do wzrostu stężenia cząsteczki sygnałowej cGMP. Dotychczas wiadomo było, że podwyższone poziomy cGMP rozszerzają naczynia krwionośne, co poprawia ukrwienie i jest wykorzystywane w leczeniu zaburzeń erekcji. Jednak zespół prof. Erez wykazał, że cGMP wiąże się także z białkiem odpowiedzialnym za transport cholesterolu wewnątrz komórek. W efekcie cholesterol zostaje uwięziony w lizosomach, niewielkich organellach komórkowych i staje się niedostępny dla komórek nowotworowych.
Naukowcy zwrócili również uwagę na potencjalnie jeszcze silniejsze działanie, gdy sildenafil jest stosowany równocześnie ze statynami, popularnymi lekami obniżającymi poziom cholesterolu we krwi. Statyny ograniczają produkcję nowego cholesterolu w organizmie, a w połączeniu z Viagrą mogą skutecznie pozbawić komórki nowotworowe zarówno dostępu do już istniejącego, jak i nowo syntetyzowanego cholesterolu. Takie połączenie może znacząco utrudnić powstawanie przerzutów.
Co ważne, odkrycia izraelskich naukowców zostały potwierdzone na kilku poziomach. Badania prowadzono nie tylko na myszach z nowotworami, jak i na hodowlach komórek nowotworowych pochodzących od pacjentów. Dodatkowo przeanalizowano jeszcze dane medyczne z ostatnich 20 lat, obejmujące około 5 milionów członków Clalit Health Services, ubezpieczalni która obejmuje opieką zdrowotną ponad połowę populacji Izraela. Analiza statystyczna wykazała, że pacjenci onkologiczni przyjmujący sildenafil, zwłaszcza w połączeniu ze statynami, mieli istotnie lepsze wskaźniki przeżycia niż osoby, które nie stosowały tych leków.
Prof. Ayelet Erez podkreśla, że odkrycie nowego szlaku biologicznego, łączącego sygnalizację komórkową z regulacją cholesterolu, może mieć ogromne znaczenie dla przyszłych terapii przeciwnowotworowych. Wyniki badań sugerują, że skuteczność leczenia raka zależy nie tylko od mutacji w komórkach nowotworowych, ale także od ogólnego stanu metabolicznego pacjenta i leków, które przyjmuje on z innych powodów.
Nasze badania pokazują, jak ważne jest całościowe podejście do leczenia pacjenta onkologicznego, nie tylko skupienie się na samym nowotworze, ale także na całym organizmie i współistniejących schorzeniach - podkreśla prof. Erez.
Viagra od momentu wprowadzenia na rynek w 1998 roku była wykorzystywana przez około 90 milionów mężczyzn na całym świecie. Statyny stosuje obecnie ponad 200 milionów osób. Odkrycie, że tak powszechnie stosowane leki mogą mieć dodatkowe, korzystne działanie w leczeniu nowotworów, otwiera nowe możliwości dla medycyny. Potrzebne są jednak dalsze badania kliniczne, które pozwolą potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo takiej terapii u pacjentów z różnymi typami nowotworów.
