27 września 1994 roku tuż przed godziną 19:00 prom pasażerski Estonia opuścił port w Tallinie. To był nocny kurs. Rano miał przybić do portu w Sztokholmie. Na jego pokładzie było blisko 1000 osób.
Prom zdołał pokonać zaledwie pół trasy. Wiał silny wiatr, fale miały kilka metrów wysokości. Tuż po północy prom przechylił się i w ciągu niespełna godziny zniknął w morskiej otchłani.
Była to największa cywilna katastrofa w dziejach powojennej Europy i największa, jaka miała miejsce na Bałtyku w czasach pokojowych.
Uratowano 137 rozbitków. 852 osób zginęło. Tylko nieliczne ciała odnaleziono i przekazano rodzinom. Wrak, który osiadł na dnie Bałtyku, do dziś jest mogiłą większości z nich. Oprócz Szwedów i Estończyków, zginęli obywatele 15 innych krajów, w tym również Polski.
Zobacz archiwalny film z akcji ratunkowej:
W 1997 roku międzynarodowa komisja złożona z ekspertów z Estonii, Finlandii i Szwecji orzekła, że przyczyną katastrofy były wady konstrukcyjne furty dziobowej - nadwodnej części promu służącej do załadunku, między innymi, samochodów. W warunkach silnego sztormu furta nie wytrzymała uderzeń fal zwrotnych: skrzydła ogromnych wrót zostały zerwane. Woda zaczęła błyskawicznie wlewać się do ładowni, co spowodowało zwiększający się przechył promu na prawą burtę.
Kiedy załoga zdała sobie sprawę z tego, w jak niebezpiecznej sytuacji znalazł się prom Estonia, było już za późno - statek położył się na bok i poszedł na dno.
Wrak Estonii spoczywa na dnie Bałtyku w pobliżu wybrzeża Finlandii na głębokości 85 metrów. Nigdy nie podjęto próby jego wydobycia.
Od razu po katastrofie pojawiły się teorie, że do tragedii doprowadził wybuch, w przeciwnym razie prom nie zatonąłby tak gwałtownie. Nigdy jednak nie znaleziono dowodów na potwierdzenie tej tezy.
Twórcy filmu dokumentalnego "Estonia - odkrycie, które wszystko zmienia" znaleźli w poszyciu wraku 4-metrową wyrwę.
Wcześnie dziurę zakrywało dno morskie. Estonia leży na miękkiej glinie, przez lata wrak przechylił się, a wyrwa się odsłoniła.
Zobacz zwiastun filmu dokumentalnego:
"Nie można wykluczyć, że to uszkodzenie, które miało czołowe znaczenie dla przebiegu tragedii" - stwierdził prof. Jørgen Amdahl z akademii morskiej w norweskim Trondheim.
Pisze o tym szwedzki dziennik "Aftonbladet", który publikuje unikatowe zdjęcia, zrobione przez spuszczonego na dno morskie robota.
Twórcy filmu dokumentalnego skontaktowali się z kilkoma ekspertami, badającymi przyczyny katastrof morskich.
Większość z nich stwierdziła, że tak duża dziura w kadłubie promu mogła powstać tylko na skutek dużej siły zewnętrznej. Pojawiły się głosy, że musiał być to duży obiekt, który uderzył w bok Estonii.
Jedna z teorii mówi o łodzi podwodnej.
"500-600 ton, takiej siły potrzeba, żeby doprowadzić do takiej deformacji" - mówi prof. Jørgen Amdahl.
Minister spraw zagranicznych Szwecji Ann Linde we wspólnym oświadczeniu Szwecji, Finlandii i Estonii napisała, że przedstawiciele tych krajów przyjrzą się nowym odkryciom. Jednocześnie podkreśliła, że kraje te ufają ustaleniom, do jakich doszła wspólna ich komisja w 1997 roku, która badała przyczyny tragedii promu.