Efekt placebo, czyli poprawa samopoczucia lub zmniejszenie dolegliwości po zastosowaniu substancji lub procedury, która nie ma właściwości leczniczych, od lat fascynuje naukowców. Dotychczas jednak nie było jasne, jakie dokładnie procesy zachodzą w mózgu, gdy pacjent po podaniu placebo odczuwa ulgę w bólu. Wyniki najnowszych badań neurobiologów z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wskazują na mechanizm, który może za to odpowiadać. Publikacja na łamach prestiżowego czasopisma "Neuron" może otworzyć drogę do opracowania skutecznych metod walki z bólem, które nie wymagają stosowania opioidów i nie uzależniają.
- Najnowsze informacje z kraju i ze świata na rmf24.pl.
Zespół badaczy pod kierunkiem dr Matthew Bangharta zidentyfikował konkretne obszary mózgu i szlaki nerwowe, które odpowiadają za to zjawisko. Co istotne, naukowcy wykazali, że mechanizmy placebo są związane z aktywacją naturalnych opioidów, endorfin w określonych rejonach mózgu. Odkrycie pokazuje, że mózg dysponuje potężnymi narzędziami do walki z bólem, które odpowiednio aktywowane mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów. W obliczu rosnących wyzwań związanych z leczeniem bólu ta wiedza daje nadzieję na bezpieczniejsze i skuteczniejsze metody terapii.
Badanie po raz pierwszy analizowało efekt placebo za pomocą metody, w której protokół działający u ludzi został bezpośrednio zaadaptowany do myszy. Co ważne, wykryto aktywność w obszarach mózgu myszy odpowiadających tym, które wcześniej wskazano w badaniach na ludziach. Poprzez precyzyjne mapowanie szlaków nerwowych i manipulowanie aktywnością mózgu u myszy, badacze odkryli kluczową rolę obwodów nerwowych łączących korę mózgową z pniem mózgu i rdzeniem kręgowym.
"Przejęliśmy protokół placebo od ludzi i opracowaliśmy go u myszy, a następnie użyliśmy go do analizy mechanizmów, które za nim stoją" - mówi Banghart, podkreślając, że badania poszły tym razem znacznie dalej niż dotychczas i dzięki nim po raz pierwszy wskazano miejsce, w którym endogenne peptydy opioidowe odgrywają kluczową rolę. Co istotne, okazało się, że myszy wytrenowane do wykazywania efektu placebo w przypadku jednego rodzaju bólu, odczuwają też wyraźną ulgę w różnych innych rodzajach bólu, w tym bólu spowodowanego urazem. "To odkrycie może mieć bezpośrednie skutki dla tego, jak odpowiednie pobudzenie efektu placebo u ludzi mogłoby być wykorzystane do wywołania odporności na przyszły ból wynikający z urazu, czy to przewidywanego, na przykład przed planowaną operacją, czy nieprzewidywanego, w wyniku wypadku" - dodaje Banghart.
Aby wyjaśnić rolę naturalnie występujących peptydów opioidowych w określonych obszarach mózgu, badacze zastosowali dwie nowatorskie technologie. Po pierwsze, używając nowatorskich sensorów opracowanych wspólnie z kolegami z UC Davis i Max Planck Florida Institute for Neuroscience, wykryli sygnalizację peptydów opioidowych podczas prób efektu placebo w obszarze zwanym brzuszno-boczną szarą istotą okołowodociągową (vlPAG), znanym jako centrum sygnalizacji bólu.
Aby ustalić, że te endogenne peptydy opioidowe faktycznie wywołują ulgę w bólu, podobnie jak opioidowe leki przeciwbólowe takie jak morfina, badacze zastosowali lek aktywowany światłem opracowany w laboratorium Bangharta, nazwany PhNX, czyli fotoaktywowany nalokson. Nalokson, znany również jako Narcan, to lek stosowany do odwracania przedawkowania opioidów poprzez blokowanie receptorów opioidowych. Za pomocą światła można precyzyjnie kontrolować miejsce i czas ingerencji w sygnalizację opioidową. Korzystając z PhNX, naukowcy odkryli, że zarówno ulga w bólu wywołana morfiną, jak i placebo, zależą od sygnalizacji opioidowej w obszarze mózgu vlPAG.
"W zasadzie wytrenowaliśmy mózg myszy, aby na żądanie wytwarzał własne leki przeciwbólowe, dokładnie tam, gdzie są potrzebne do leczenia bólu, bez efektów ubocznych charakterystycznych dla opioidowych leków przeciwbólowych" - podkreśla współautorka artykułu, Janie Chang-Weinberg. Przyszłe badania oparte na tych wynikach będą dokładniej analizować, jak efekt placebo się w mógu realizuje. Głównym ich celem będzie ocena różnych strategii treningu placebo u myszy z nadzieją na opracowanie protokołów, które łatwo przełożą się na wywołanie ulgi zwłaszcza u osób żyjących z przewlekłym bólem.