Najnowsze badania opublikowane przez naukowców z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu w prestiżowym czasopiśmie naukowym "Current Biology" rzucają nowe światło na inteligencję zwierząt gospodarskich. Bohaterką przełomowego odkrycia jest Weronika, krowa rasy Swiss Brown, która jako pierwsza na świecie dowiodła, że potrafi zdobyć umiejętność elastycznego i wielofunkcyjnego używania prostych narzędzi. Odkrycie wywołało niemałe poruszenie, podważając dotychczasowe przekonania na temat możliwości poznawczych bydła.
Autorzy pracy od razu wyjaśniają, że Weronika nie jest typową krową hodowaną dla mleka czy mięsa. Od lat mieszka na austriackiej farmie jako zwierzę towarzyszące, otoczona troską i uwagą swojego opiekuna, Witgara Wiegele, rolnika i piekarza, który traktuje ją jak członka rodziny. To właśnie on, ponad dekadę temu, zauważył nietypowe zachowania swojej podopiecznej. Weronika zaczęła używać patyków do drapania się po ciele.
To, co początkowo wydawało się jedynie ciekawostką zyskało na znaczeniu, gdy nagranie dokumentujące te zachowania trafiło do rąk zespołu naukowców z Vetmeduni Vienna. Dr Alice Auersperg, specjalistka w dziedzinie biologii poznawczej rozpoznała, że nie jest to przypadkowe działanie. "To był wyraźny przykład użycia narzędzi przez gatunek, który rzadko bywa analizowany pod kątem zdolności poznawczych" - podkreśla badaczka.
Aby zweryfikować obserwacje, naukowcy przeprowadzili z udziałem Weroniki serię kontrolowanych eksperymentów. W trakcie testów krowie prezentowano szczotkę do zamiatania, umieszczoną na ziemi w losowych pozycjach. Badacze skrupulatnie rejestrowali, który koniec narzędzia wybierała Weronika oraz na jakiej części ciała go używała. Wyniki były jednoznaczne, krowa konsekwentnie dobierała odpowiednią część szczotki do konkretnego miejsca na swoim ciele.
Obserwacje wykazały, że do szerokich, twardszych partii ciała, takich jak grzbiet, Weronika wybierała szorstkie, włosie szczotki. Natomiast do bardziej delikatnych miejsc, jak dolne partie ciała, używała gładkiego końca trzonka. Co więcej, jej ruchy różniły się w zależności od sytuacji. Podczas drapania grzbietu były szerokie i energiczne, a przy wrażliwszych miejscach, delikatne i precyzyjne. "Weronika nie tylko używa narzędzia do drapania. Potrafi wykorzystać różne części tego samego przedmiotu w zależności od potrzeb, a także dostosować technikę do funkcji narzędzia i wrażliwości danego obszaru ciała" - podkreśla współautor badań, Dr Antonio Osuna-Mascaró.
Użycie narzędzi w świecie zwierząt definiuje się jako świadome manipulowanie przedmiotem zewnętrznym w celu osiągnięcia konkretnego efektu mechanicznego. Zachowanie Weroniki nie tylko spełnia te kryteria, ale również wykracza poza nie, prezentując tzw. elastyczne, wielofunkcyjne użycie narzędzi. Do tej pory podobne zdolności udokumentowano jedynie u szympansów i ludzi.
"Ponieważ Weronika używa narzędzia na własnym ciele, mamy do czynienia z egocentryczną formą użycia narzędzi, która uchodzi za mniej złożoną niż manipulowanie przedmiotami w otoczeniu. Jednak krowa musi radzić sobie z ograniczeniami fizycznymi, manipulując narzędziem wyłącznie pyskiem. Zdumiewające jest to, jak sprawnie kompensuje te trudności, przewidując skutki swoich działań i dostosowując chwyt oraz ruchy" - dodaje Osuna-Mascaró.
Naukowcy podkreślają, że nietypowe warunki życia Weroniki mogły odegrać kluczową rolę w rozwoju jej niezwykłych umiejętności. Większość krów nie dożywa tak sędziwego wieku, nie mieszka w otwartych, złożonych środowiskach i rzadko ma okazję do eksploracji oraz interakcji z różnorodnymi przedmiotami. Długie życie, codzienny kontakt z człowiekiem oraz dostęp do bogatego otoczenia sprzyjały rozwojowi zachowań eksploracyjnych i innowacyjnych.
Odkrycie to otwiera nowe możliwości badawcze i zmusza do rewizji dotychczasowych poglądów na temat inteligencji zwierząt gospodarskich. Naukowcy zastanawiają się, czy podobne przypadki nie występują częściej, lecz pozostają niezauważone z powodu braku obserwacji. Zespół badawczy zachęca wszystkich, którzy zaobserwowali podobne zachowania u bydła, do dzielenia się swoimi spostrzeżeniami.