Te ptaki budzą Polaków przed świtem. Sprawdź, które śpiewają najwcześniej

Majowe i czerwcowe poranki w Polsce rozbrzmiewają niezwykłym koncertem ptaków, które zaczynają swój śpiew jeszcze przed świtem. Które gatunki są najwcześniejszymi śpiewakami, dlaczego śpiewają właśnie o tej porze i jak światło wpływa na ich biologiczny zegar? Odpowiedzi na te pytania dostarczają naukowcy i obserwacje terenowe.

• Ptaki zaczynają śpiewać już około 4:00 rano, tworząc prawdziwy koncert przed wschodem słońca.
• Najwcześniejsze śpiewy należą do kosa, drozda śpiewaka, rudzika oraz słowików.
• Niektóre ptaki, jak trznadel, śpiewają dopiero później rano.
• Około 25 proc. gatunków śpiewa także nocą, np. słowik czy kukułka.
• Chcesz poznać dokładny harmonogram ptasich śpiewaków i ich zwyczaje? Sprawdź pełny artykuł!

Wiosenne poranki w Polsce to czas, gdy natura budzi się do życia w wyjątkowy sposób. Już około godziny 4:00, zanim pierwsze promienie słońca rozświetlą horyzont, rozlega się prawdziwy koncert - ptasie radio. To właśnie wtedy, w ciszy budzącego się dnia, śpiew ptaków wypełnia ogrody, parki i lasy. Najwcześniej budzą się te gatunki, które wykształciły umiejętność śpiewania przy minimalnej ilości światła.

Biolog Adam Zbyryt z Uniwersytetu w Białymstoku tłumaczy, że ptaki śpiewają według ściśle określonego zegara biologicznego, a czas rozpoczęcia ich koncertu zależy od godziny wschodu słońca.

Kos to często pierwszy ptasi budzik w miastach, którego donośny śpiew rozbrzmiewa z dachów i wierzchołków drzew. Drozd śpiewak oraz rudzik również nie próżnują - ich zróżnicowane, melodyjne głosy słychać nisko w gęstwinie krzewów lub wysoko nad ziemią. Do grona rannych śpiewaków dołączają także słowiki szare i rdzawe, których duże, czarne oczy pozwalają widzieć nawet przy słabym oświetleniu.

Wczesny śpiew samców to nie tylko powitanie dnia, ale także wyraźny komunikat dla samic i rywali.

Na wczesny śpiew o tej porze, kiedy jest jeszcze zimno po całej nocy, a ptaki przez cały ten czas nie żerowały - mogą sobie pozwolić tylko najsilniejsze samce, w najlepszej kondycji, posiadający najlepsze terytoria pełne pokarmu - tłumaczy biolog.

To właśnie dlatego śpiewający samiec jest dla potencjalnej partnerki symbolem zdrowia i sprawności.

Nie wszystkie ptaki śpiewają tylko o świcie. W porze drugiego śniadania i przed południem odzywają się już nieliczne gatunki, z których najbardziej charakterystyczny jest trznadel.

Co ciekawe, aż 25 proc. polskich gatunków ptaków śpiewa także nocą. Należą do nich m.in. słowik szary, kukułka, świerszczak, rokitniczka czy pokląskwa. Szczególne miejsce w tej grupie zajmuje słowik, którego śpiew stał się inspiracją dla wielu legend.

3:00 - Drozd śpiewak

• Miejsce: szczyty drzew
• Opis: Głośna i melodyjna pieśń dobiega z wierzchołków drzew, dachów czy innych wysoko położonych miejsc. To jeden z pierwszych ptasich śpiewaków o świcie.

3:10 - Rudzik

• Miejsce: podszycie leśne
• Opis: Śpiew rudzika to zróżnicowany świergot o zmiennym tempie, z trelami i gwizdami. Słychać go nisko, w gęstwinie krzewów.

3:15 - Kos zwyczajny

• Miejsce: szczyty drzew
• Opis: Kos to jeden z najpilniejszych śpiewaków, swój koncert zaczyna grubo przed świtem. W miastach to on często pełni rolę ptasiego budzika.

3:20 - Świergotek drzewny

• Miejsce: szczyty drzew
• Opis: Śpiewa podczas lotu, jego głos rozlega się wysoko nad ziemią.

3:30 - Kukułka

• Miejsce: korony drzew
• Opis: Rozpoczyna swoje charakterystyczne "kukanie" w koronach drzew, często jeszcze przed świtem.

3:40 - Sikora bogatka

• Miejsce: niższe piętra lasu
• Opis: Jej śpiew to krótkie, powtarzalne "ci ci deee, ci ci deee". Często dostosowuje głośność i tempo do miejskiego hałasu.

3:50 - Pierwiosnek

• Miejsce: niższe piętra lasu
• Opis: Monotonny śpiew składający się z powtarzanych sylab "cilp calp". Słychać go zarówno w lasach, jak i ogrodach.

4:00 - Zięba

• Miejsce: niższe piętra lasu
• Opis: Piosenka zięby to krótka, melodyjna zwrotka złożona z trzech części: "cicici-tjutjutjutju-widział". Samica, gdy jest zaniepokojona, woła "pink, pink, pink".

4:20 - Wilga

• Miejsce: korony drzew
• Opis: Trudna do zobaczenia, ale jej pieśń zdradza obecność w wysokich koronach drzew. Dawniej wierzono, że jej śpiew zapowiada deszcz.

4:40 - Szpak

• Miejsce: różne miejsca (często w miastach)
• Opis: Ma bardzo urozmaicony repertuar, potrafi naśladować inne ptaki, a nawet dźwięki otoczenia, np. dzwonki telefonów.

Naturalny zegar ptaków regulowany jest światłem. Jednak w miastach i na terenach rolniczych coraz częściej zakłócany bywa przez sztuczne oświetlenie. Badania z 2021 roku udowodniły, że światło emitowane przez szklarnie sprawia, iż ptaki gniazdujące w pobliżu zaczynają śpiewać wcześniej i kończą koncert później niż ich leśni sąsiedzi. Najsilniej na takie zmiany reagują kosy i rudziki.

Ptasi śpiew to nie tylko komunikacja godowa i ostrzegawcza. Ptaki śpiewają także dlatego, bo lubią. Dowiedziono, że sam śpiew sprawia samicom ptaków przyjemność - podkreśla Adam Zbyryt. W ich mózgach zachodzą reakcje podobne do tych, które pojawiają się u ludzi podczas słuchania ulubionej muzyki.

Na świecie żyje około 4100 gatunków ptaków śpiewających, z czego wiele można usłyszeć również w Polsce. Wiosną nasze parki, ogrody i lasy zamieniają się w prawdziwy amfiteatr natury. Warto więc, choć raz, wstać przed świtem i dać się porwać temu niezwykłemu koncertowi.