Mało kto dziś pamięta, że to w Krakowie wyznaczono jeden z najstarszych południków zerowych na świecie. Jego historia sięga końca XIV wieku. To właśnie na nim opierały się wyliczenia Mikołaja Kopernika w jego przełomowym dziele "O obrotach sfer niebieskich". Co istotne, południk krakowski jest starszy od południka paryskiego o około 300 lat, a od słynnego Greenwich – aż o 500 lat.
Południk krakowski, znany także jako Meridianus Cracoviensis, to wyjątkowy symbol naukowego dziedzictwa Polski. Wytyczony pod koniec XIV wieku, przez stulecia był podstawą obliczeń astronomicznych i geodezyjnych, wyprzedzając o setki lat słynne południki zerowe Paryża i Greenwich.
Jak można przeczytać na stronie Uniwersytetu Jagiellońskiego, jego historia zaczyna się w 1379 roku. To właśnie wtedy nadworny medyk i astrolog króla Władysława Jagiełły, Herman z Przeworska, po raz pierwszy wykorzystał go do wyliczenia tablic syzygiów ciał niebieskich. W kolejnych stuleciach południk ten stał się podstawą dla rozwoju astronomii i kartografii na ziemiach polskich. Korzystali z niego wybitni uczeni Akademii Krakowskiej, tacy jak Mikołaj z Grabstwa i Wojciech z Brudzewa, nauczyciele Bernarda Wapowskiego - ojca polskiej kartografii - oraz samego Mikołaja Kopernika.
Początkowo wyznaczany był w okolicach Collegium Maius, gdzie prowadzono pierwsze obserwacje nieba. W połowie XVII wieku rektor Stanisław Pudłowski dokonał szczegółowych pomiarów jego przebiegu, a także zaproponował nowatorską, naturalną jednostkę długości - wahadło sekundowe, z której później wywodzi się współczesny metr.
W 1675 roku Tytus Liwiusz Boratini, włoski uczony działający w Polsce, rozwinął tę ideę, jako pierwszy nazywając nową jednostkę "metrem katolickim". Katolicki w tym kontekście oznaczało "powszechny", "uniwersalny" od greckiego katholikos. I to właśnie w Krakowie powstały podwaliny pod międzynarodowy system miar, z którego korzysta dziś cały świat.
Przełomowym momentem w historii południka było założenie w 1792 roku pierwszego państwowego obserwatorium astronomicznego w Krakowie przez Jana Śniadeckiego. Collegium Śniadeckiego nie tylko wyznaczyło oficjalny przebieg południka, ale stało się centrum polskiej astronomii, meteorologii i geodezji.
To właśnie tutaj rozpoczęto regularne pomiary meteorologiczne, które kontynuowane są do dziś. Dzięki nim powstała najstarsza, nieprzerwana seria meteorologiczna w Polsce i jedna z najstarszych w Europie, stanowiąca bezcenne źródło wiedzy o zmianach klimatu.
Od 1838 do 1928 roku, a następnie w latach 1946-1984, to właśnie z tego miejsca nadawano oficjalny sygnał czasu dla Polski.
Obserwatorium krakowskie było miejscem pracy wybitnych polskich uczonych, takich jak Tadeusz Banachiewicz, który jako pierwszy wyliczył orbitę Plutona, oraz Kazimierz Kordylewski, odkrywca księżyców pyłowych Ziemi znanych jako "księżyce polskie".
Południk krakowski biegnie przez całą Polskę na długości prawie 580 km, przecinając takie miasta jak Myślenice, Rabka, Zakopane, Włoszczowa, Łowicz czy Ostróda.