Nie żyje Vaclav Havel, były prezydent Czechosłowacji oraz Czech, dawny dysydent, dramaturg, pisarz i reżyser. Miał 75 lat. Był jednym z symboli upadku komunizmu w Europie Środkowej.

REKLAMA

Vaclav Havel zmarł w swoim wiejskim domu w Hradeczku. Pogrzeb odbędzie się najprawdopodobniej 23 grudnia - poinformowała jego asystentka Sabina Tanczevova. Zastrzegła jednak, że wdowa po Vaclavie Havlu w poniedziałek ma się spotkać z prezydentem Vaclavem Klausem, by omówić przebieg uroczystości żałobnych, więc termin pogrzebu może się jeszcze zmienić.

Trumna ze zwłokami zmarłego w niedzielę byłego prezydenta Czech ma zostać w środę wystawiona na Zamku Praskim.

Havel był jedną z największych postaci najnowszej historii Czech i Czechosłowacji. Na początku grudnia jego kancelaria informowała, że były prezydent czuje się gorzej z powodu infekcji wirusowej.

4 czerwca 2009 roku w 20. rocznicę wyborów czerwcowych w Polsce, Vaclav Havel był gościem Konrada Piaseckiego w Kontrwywiadzie RMF FM.

"Większa reklama niż drużyna hokejowa, piwo i semteks"

W 2003 roku, gdy po 12 latach urzędowania opuścił fotel prezydenta, słowacki dziennik "Hospodarske noviny" napisał, że dla Czech Havel w świecie "był większą reklamą niż drużyna hokejowa, piwo, czy semteks".

Przyszedł na świat w Pradze 5 października 1936 roku w rodzinie inteligenckiej. Z tego powodu po drugiej wojnie światowej komuniści, którzy przejęli władzę, uznali go za "burżuja" i utrudniali wybór szkoły. Trafił więc do pracy w laboratorium chemicznym, a szkołę średnią ukończył w trybie wieczorowym. Wkrótce po maturze debiutował jako literat. Swoje pierwsze teksty, głównie poezje, w latach 50. i 60. nieprzerwanie publikował w czasopismach literackich.

Po obowiązkowej służbie w wojsku Havel zatrudnił się jako technik sceniczny w teatrach "ABC" i "Na zabradli". Już wówczas pisał sztuki teatralne; jego drugą sztukę - "Festyn" (z 1963 roku) - teatr "Na zabradli" wystawił na swych deskach.

W połowie lat 60. Vaclav Havel ożenił się z Olgą Szplichalovą. Znali się od kilku lat. Vaclav podziwiał jej urodę i pewność siebie. Łączyła ich wspólna pasja - teatr.

Związek zaowocował m.in. pisanymi później z więzienia w latach 70. i 80. bardzo osobistymi "Listami do Olgi" ("Dopisy Olze"). Pisarz mówił, że listy, choć nie miał pewności, czy dotrą do żony, pozwoliły mu przetrwać w celi, były jego "kotwicą" osadzoną w rzeczywistości.

Nie możesz sobie pozwolić teraz na depresję - pisał wtedy. Poczekaj, aż wrócę do domu! Bądź wesoła, towarzyska, odważna i mądra (przede wszystkim mądra).

Vaclav Havel podczas protestu przeciwko nowej koalicji parlamentarnej w listopadzie 2010 roku
Prezydent Węgier Ferenc Madl, Vaclav Havel, Aleksander Kwasniewski i prezydent Słowacji Rudolf Schuster w Pszczynie w 2001 roku
Vaclav Havel na planie swojego filmu "Odejście" w lipcu 2010 roku
Vaclav Havel i Lech Wałęsa w 1998 roku
Vaclav Havel z żoną na premierze spektaklu
Vaclav Havel podczas spotkania z Janem Pawłem II w 1997 roku
Vaclav Havel i Dalajlama w 2008 roku
Vaclav Havel i George W. Bush w 2003 roku
Vaclav Havel i Silvio Berlusconi w 2002 roku
Vaclav Havel w Pradze w listopadzie 2011

Niepokorny literat

W okresie praskiej wiosny - próby demokratyzacji życia publicznego w komunistycznej Czechosłowacji z 1968 roku - Havel wystąpił z ostrą krytyką cenzury. Usunięto go za to ze Związku Pisarzy Czechosłowackich. To zmotywowało go do większego zaangażowania się w politykę: stanął na czele organizacji pisarzy niezależnych oraz ogłosił manifest, w którym wzywał komunistów do podzielenia się władzą i przywrócenia systemu wielopartyjnego.

Po wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego i zdławieniu czechosłowackiej próby reform, Havla zwolniono z pracy w teatrze, zakazano publikacji i wystawiania jego dzieł. Zaczął działalność w podziemiu, gdzie powołał wydawnictwo "Edice Expedice".

Kiedy w 1977 roku Czechosłowacja - bez żadnego rozgłosu w mediach państwowych - podpisała Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, grupa czechosłowackich myślicieli, twórców i opozycjonistów powołała Kartę 77, inicjatywę mającą na celu monitorowanie postanowień dokumentu i krytykującą władze państwowe za niedotrzymywanie podpisanych zobowiązań, łamanie praw człowieka i naruszanie swobód.

Havel - obok filozofa Jana Patoczki, pisarza Pavla Kohouta, czy dziennikarza Perta Uhla - należał do najważniejszych przedstawicieli Karty i był też jednym z jej pierwszych rzeczników. Za zaangażowanie w jej działalność spędził pięć miesięcy w areszcie śledczym i skazano go w zawieszeniu na 14 miesięcy więzienia. W sumie w komunistycznych więzieniach spędził około pięciu lat. Tam też znacząco pogorszył się stan jego zdrowia.

Skutecznie realizował cele aksamitnej rewolucji

Gdy w 1989 roku w Czechosłowacji wybuchła aksamitna rewolucja stanął na czele antykomunistycznego Forum Obywatelskiego (OF). Wkrótce też został prezydentem, jako niekwestionowany lider opozycji antykomunistycznej.

Z tego okresu wywodzi się spór Havla z Vaclavem Klausem; ścierali się w kwestiach koncepcji rozwoju kraju, choć łączył ich sprzeciw wobec komunizmu i totalitaryzmu. Później konflikt pogłębiał się. Najwyraźniej dawał o sobie znać w okresie podziału Czechosłowacji na dwa państwa: Havel był za utrzymaniem wspólnoty Czechów i Słowaków, Klaus - już jako premier - się jej sprzeciwiał.

Podział kraju z 1993 roku Havel głęboko przeżył i na kilka miesięcy wycofał się z życia publicznego. Wkrótce jednak wrócił na fotel prezydenta Czech, gdy parlament wybrał go na ten urząd.

Drugim dotkliwym ciosem była śmierć żony Olgi w 1995 roku. Rok później drugą małżonką Havla została aktorka Dagmar Veszkrnova.

Jako prezydent skutecznie realizował cele aksamitnej rewolucji - pod hasłem "Z powrotem do Europy". W pierwszej kolejności doprowadził do wyjścia z Czech wojsk Związku Radzieckiego, a w 1999 roku wprowadził kraj do NATO. Za jego kadencji Republika Czeska uczyniła również znaczne postępy w integracji z Unią Europejską.

Kontrowersje w kraju - szczególnie wbrew opinii rządu - wzbudzało jego poparcie dla międzynarodowych interwencji zbrojnych w Kosowie oraz Iraku.

Fotel prezydencki Vaclav Havel opuścił w 2003 roku. Wówczas powrócił do pisania, wraz z małżonką powołał fundację swego imienia i działał na rzecz obrony praw człowieka w świecie. W ubiegłym roku wyreżyserował swój pierwszy film na podstawie własnej sztuki "Odejścia" ("Odchazeni"), mówiąc, iż chce w ten sposób spełnić swe chłopięce marzenie.

Znicze na placu Wacława w Pradze
Warta honorowa przed portretem Havla
Znicze przed tablicą upamiętniającą aksamitną rewolucję przy Alei Narodowej w Pradze
Znicze przed domem Havla
Flagi na Praskim Zamku
Ludzie zgromadzeni na placu Wacława w Pradze
Znicze na placu Wacława w Pradze

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Lech Wałęsa: Havel był teoretykiem, człowiekiem pióra.

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Aleksander Kwaśniewski: Havel był politykiem wielu dramatów.

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Aleksander Kwaśniewski: Havel był silny swymi przekonaniami.

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Bronisław Komorowski: Havel udowodnił, że dzięki przekonaniom możemy zmienić świat.

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Jerzy Buzek: Havel cieszył się większym uznaniem w Polsce niż w Czechach.

Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla video

Jan Lityński: Spotkanie z Havlem było jednym z najważniejszych w moim życiu.