Pojawiła się szansa na rewitalizację Osady Czorsztyn, przeniesionej z terenów zalanych przez wody nowo powstałego jeziora pod koniec XX wieku. To unikatowy kompleks zabytkowych willi, pensjonatów, chałup i piwniczek. Portal Podhale24.pl podaje za inwestorem, że do osady nad jeziorem Czorsztyńskim w Małopolsce powrócą turyści.
- Osada Czorsztyn powstała na północnym brzegu Jeziora Czorsztyńskiego z przeniesionych zabytkowych obiektów z zalanych wsi: Maniów, Kluszkowiec i Czorsztyna.
- W skład osady wchodzi 31 obiektów: drewniane wille, pensjonaty, wiejskie chałupy i kamienne piwniczki, zbudowane w XIX i na początku XX wieku.
- Osada miała być żywym skansenem, lecz z biegiem lat zaczęła popadać w zapomnienie, zachowując jednak swój niezwykły, nostalgiczny klimat.
Pokoje na wynajem, piesza promenada, sale konferencyjne i lokale usługowe - tak o przyszłości Osady Turystycznej Czorsztyn w Kluszkowcach pisze portal Podhale24.pl. Jak podaje, w grudniu ruszyła jej rewitalizacja.
Budowa Jeziora Czorsztyńskiego w latach 90. XX wieku oznaczała nieodwracalne zmiany dla kilku podhalańskich miejscowości. Stare Maniowy, Kluszkowce i Czorsztyn musiały ustąpić miejsca zbiornikowi wodnemu. Władze i lokalna społeczność zdecydowały się na ratunek lokalnych zabytków - najpiękniejsze drewniane wille, pensjonaty, wiejskie chałupy oraz kamienne piwniczki zostały rozebrane i przewiezione na malowniczy półwysep Stylchyn. Tak powstała Osada Czorsztyn - żywy skansen, który miał stać się sercem regionalnej tradycji i architektury.
Osada składa się z 31 wyjątkowych obiektów: dziewięciu drewnianych willi i pensjonatów, jedenastu wiejskich chałup oraz tylu samo kamiennych piwniczek. Każdy z tych budynków to nie tylko świadectwo kunsztu dawnych cieśli i murarzy, ale również nosiciel niezwykłych, często dramatycznych historii.
- Willa Leopolda Szperlinga - najstarsza i najbardziej majestatyczna
Najstarszym i najbardziej okazałym budynkiem w Osadzie Czorsztyn jest willa Leopolda Szperlinga, dawna "Restauracja Pieniny". Zbudowana w 1847 roku przez rodzinę Drohojowskich jako zajazd i karczma, później rozbudowana przez Leopolda Szperlinga - Żyda, który osiedlił się w Czorsztynie na początku XX wieku. Willa zachwyca architekturą nawiązującą do stylu zakopiańskiego, z charakterystyczną konstrukcją zrębową i świerkowym drewnem.
W czasie II wojny światowej historia tego domu nabrała tragicznego wymiaru - w 1942 roku Leopold Szperling wraz z rodziną zostali zamordowani przez Niemców, a budynek przejęto na potrzeby okupacyjnej administracji. Po wojnie i rozbiórce w latach 90. willę zrekonstruowano na Stylchynie. Dziś mieści się tu stylowa restauracja "U Szperlinga", gdzie można poczuć ducha dawnych czasów.
- Willa "Bank" - od dworskiego zajazdu do centrum konferencyjnego
Dawny dworski zajazd Marcela Drohojowskiego, znany jako willa "Bank", powstał w 1880 roku. Po II wojnie światowej działał tu bank spółdzielczy i sklep, dziś zaś budynek pełni funkcje konferencyjno-szkoleniowe i kawiarniane. To przykład, jak dawne obiekty mogą zyskać nowe życie, zachowując przy tym swój historyczny charakter.
- Pensjonaty i wille letniskowe - ślady dawnego kurortu
W Osadzie Czorsztyn znajdują się także dawne pensjonaty i wille, które w okresie międzywojennym przyciągały letników z całej Polski. Willa "Basia II" to dawny pensjonat doktora Kulczyckiego z lat 30. XX wieku, a "Basia III", czyli dawna "Pieniny", została wybudowana przez lekarza Bolesława Okuljara z myślą o gościach szukających wypoczynku z widokiem na Tatry. Oba budynki po wojnie funkcjonowały jako domy wypoczynkowe i czekają na pełne zagospodarowanie.
- Kamienne piwniczki - małe skarby architektury ludowej
Nie tylko duże wille i pensjonaty przyciągają uwagę w Osadzie Czorsztyn. Urokliwe kamienne piwniczki, przeniesione głównie z Maniów, powstały na przełomie XIX i XX wieku. Zbudowane z łamanego kamienia, z drewnianymi spichlerzykami na piętrze, pełniły funkcję przechowalni żywności i siana. Dziś tworzą malowniczą alejkę, która stanowi jedną z największych atrakcji skansenu i jest unikalnym przykładem wiejskiej architektury regionu.
Pierwotnie Osada Czorsztyn miała być tętniącym życiem skansenem, miejscem spotkań lokalnej społeczności i turystów. Przez pierwsze lata po przeniesieniu rzeczywiście przyciągała tłumy. Z czasem jednak koncepcja skansenu odeszła w zapomnienie, a niektóre obiekty zaczęły popadać w niepamięć.
Dziś Osada Czorsztyn ma nieco tajemniczy, nostalgiczny klimat - przypomina opustoszałe miasteczko, w którym czas się zatrzymał.