Ślady dawnej świetności widać tu na każdym kroku. Miasto było siedzibą kasztelanii, a jego rola administracyjna i religijna była nie do przecenienia. Niestety, burzliwe dzieje nie oszczędziły Wiślicy – potop szwedzki i represje po powstaniu styczniowym doprowadziły do utraty praw miejskich, które odzyskała dopiero w 2018 roku.
Skarby ukryte pod ziemią
O niezwykłej przeszłości Wiślicy przypomniały szeroko zakrojone badania archeologiczne, prowadzone od lat 50. XX wieku. Szczególnie spektakularne odkrycia miały miejsce podczas obchodów 1000-lecia Państwa Polskiego. Wówczas pod powierzchnią miasta natrafiono na prawdziwe skarby: słynną Płytę Orantów, relikty wczesnośredniowiecznej rezydencji książęcej, dwa grody, pozostałości aż sześciu romańskich kościołów, pięć średniowiecznych cmentarzysk, dawne miejskie fortyfikacje oraz dwa skarby.
Te znaleziska uczyniły z Wiślicy prawdziwą perłę dla historyków i archeologów, a także ważny punkt na turystycznej mapie Polski. Dziś podziemna trasa turystyczna pozwala zwiedzającym odkryć fragmenty dawnych budowli i poczuć atmosferę średniowiecznego miasta.
Bazylika – gotycki skarb i symbol Wiślicy
Najważniejszym zabytkiem Wiślicy jest Bazylika kolegiacka Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, ufundowana w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. To jeden z najcenniejszych zespołów gotyckich w Polsce, który zachwyca zarówno architekturą, jak i bogactwem wnętrza.
Świątynia słynie z rusko-bizantyjskich fresków z przełomu XIV i XV wieku, wykonanych dzięki fundacji Władysława Jagiełły. Malowidła te, pokrywające ściany prezbiterium, należą do najcenniejszych zabytków malarstwa średniowiecznego w Polsce. Wśród nich wyróżnia się rozbudowany cykl maryjny, przedstawiający sceny z życia Matki Bożej – od zwiastowania po wniebowzięcie. Szczególną uwagę zwraca także unikatowa scena sądu nad Jezusem, ukazująca Chrystusa przed Piłatem.
W bazylice znajduje się również słynna romańska Płyta Orantów z XII wieku oraz kamienna figura Matki Bożej Łokietkowej, będąca celem licznych pielgrzymek.
Walka z wilgocią – renowacja na miarę XXI wieku
Obecnie bazylika w Wiślicy przechodzi kolejny etap gruntownych prac konserwatorskich. Renowacja obejmuje średniowieczną kamieniarkę prezbiterium, sklepienia, filary oraz detale architektoniczne wykonane z charakterystycznego dla regionu wapienia pińczowskiego. Prace są wyjątkowo trudne ze względu na silne zawilgocenie i zasolenie murów, które sięga nawet kilku metrów wysokości.
Wapień pińczowski, z którego zbudowano świątynię, zachowuje się jak gąbka – łatwo chłonie wilgoć z gruntu, a po jej odparowaniu na powierzchni pozostają minerały niszczące tynki i zabytkowe polichromie. Konserwatorzy muszą usuwać stare, spękane fugi i cementowe zaprawy, oczyszczać kamień oraz uzupełniać ubytki przy użyciu specjalistycznych materiałów mineralnych.
W ramach walki z wilgocią zmodernizowano także pobliskie muzeum archeologiczne oraz wykonano podziemną trasę turystyczną, zabezpieczając fundamenty bazyliki. Dzięki tym działaniom istnieje nadzieja na ograniczenie problemów z podciąganiem wody przez mury świątyni.
Unikatowe freski pod specjalną ochroną
W kolejnym etapie renowacji poddane konserwacji zostaną unikatowe polichromie rusko-bizantyjskie, które są jednym z najcenniejszych zabytków tego typu w Polsce. Program ikonograficzny fresków jest niezwykle rozbudowany – najniższa część przedstawia sceny ewangeliczne, środkowa poświęcona jest życiu Maryi, a najwyższa ukazuje Ojców Kościoła.
Jak podkreślają opiekunowie świątyni, szczególnie cenny jest w całości zachowany cykl maryjny, który stanowi unikat w skali kraju. Wśród odnawianych przedstawień znajduje się m.in. rzadko spotykana scena sądu nad Jezusem, ukazująca moment, w którym Chrystus staje przed Piłatem i tłumem.
