Międzynarodowy zespół naukowców, z udziałem polskich badaczy, ogłosił przełomowe wyniki badań genetycznych prowadzonych na szczątkach neandertalczyków z jaskini Stajnia w południowej Polsce. Analizy starożytnego mitochondrialnego DNA, przeprowadzone na ośmiu zębach odnalezionych w tym stanowisku, pozwoliły po raz pierwszy zrekonstruować genetyczny portret niewielkiej grupy neandertalczyków zamieszkujących Europę Środkowo-Wschodnią około 100 tysięcy lat temu. Wyniki tych badań publikuje dziś czasopismo "Current Biology".
Dotychczasowe badania genetyczne neandertalczyków opierały się głównie na pojedynczych szczątkach lub fragmentarycznych znaleziskach pochodzących z różnych miejsc i okresów. Wyniki uzyskane w jaskini Stajnia stanowią wyjątkowy przypadek, po raz pierwszy udało się zidentyfikować co najmniej siedmioosobową grupę neandertalczyków, którzy żyli w tym samym czasie i miejscu, na północ od Karpat. To przełomowe osiągnięcie rzuca nowe światło na strukturę społeczności neandertalskich w tej części Europy.
To niezwykły wynik, ponieważ po raz pierwszy jesteśmy w stanie zaobserwować małą grupę co najmniej siedmiu neandertalczyków z Europy Środkowo-Wschodniej, którzy żyli około 100 000 lat temu - mówi koordynator badań, prof. Andrea Picin z Uniwersytetu w Bolonii. W większości przypadków dane genetyczne neandertalczyków pochodzą z pojedynczych skamieniałości lub z pozostałości rozproszonych na różnych stanowiskach i w różnych okresach. W Stajni, przeciwnie, udało się odtworzyć małą grupę osobników, co po raz pierwszy dostarcza spójnego obrazu genetycznego neandertalczyków z tej części Europy - dodaje.
Od pewnego czasu wiedzieliśmy, że Jaskinia Stajnia zachowała wyjątkowe obiekty, ale te wyniki przekroczyły nasze oczekiwania - dodają współautorzy badania, dr hab. Wioletta Nowaczewska z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz prof. Adam Nadachowski z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk. Ich zdaniem, możliwość zidentyfikowania tak starożytnej, małej grupy neandertalczyków w tak złożonym stanowisku, jest ważnym osiągnięciem dla polskich badań oraz dla badań nad neandertalczykami w Europie.
Twoja przeglądarka nie obsługuje standardu HTML5 dla audio
Analiza mitochondrialnego DNA wykazała, że neandertalczycy z jaskini Stajnia należeli do tej samej matczynej linii, co osobniki odkryte na Półwyspie Iberyjskim, w południowo-wschodniej Francji oraz na północnym Kaukazie. Oznacza to, że ta linia genetyczna była szeroko rozpowszechniona w zachodniej Eurazji, zanim została zastąpiona przez inne, charakterystyczne dla późniejszych populacji neandertalczyków.
Szczególnie fascynującym aspektem jest to, że dwa zęby należące do młodych osobników oraz jeden należący do dorosłego mają to samo DNA mitochondrialne" - podkreśla Mateja Hajdinjak z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka. Sugeruje to, że te osobniki mogły być ze sobą blisko spokrewnione - dodaje. To pozwala lepiej zrozumieć strukturę społeczną tych pradawnych grup.
Wyniki badań z jaskini Stajnia mają również istotne znaczenie dla ustalania chronologii neandertalskich stanowisk archeologicznych. Porównanie mitochondrialnego genomu z tzw. neandertalczykiem Thorin, odkrytym w jaskini Mandrin we Francji, wykazało duże podobieństwo, mimo że szczątki z Francji datowane są na około 50 tysięcy lat temu. Naukowcy podkreślają, że w przypadku bardzo starych znalezisk, gdzie wartości radiowęglowe zbliżają się do granic kalibracji, należy zachować szczególną ostrożność w przypisywaniu precyzyjnych dat. Kluczowe staje się wówczas łączenie danych archeologicznych, wyników datowania i analiz genetycznych.
Odkrycie w jaskini Stajnia podważa dotychczasowe przekonania, jakoby Europa Środkowo-Wschodnia była jedynie peryferyjnym obszarem w historii neandertalczyków. Wręcz przeciwnie – region ten okazuje się kluczowy dla zrozumienia migracji, kontaktów biologicznych oraz rozprzestrzeniania się tradycji technologicznych w środkowym paleolicie. Jaskinia Stajnia i południowa Polska stają się tym samym jednym z najważniejszych punktów na mapie badań nad neandertalczykami, umożliwiając nie tylko rekonstrukcję ich biologii, ale również śledzenie przemieszczania się grup i powiązań między populacjami na szeroką skalę.