Jesteś uzależniony od chatbota? Naukowcy opisują objawy

Nowe badania naukowców z University of British Columbia, Georgia Institute of Technology i Korea Institute of Science and Technology wskazują na rosnący problem uzależnienia od chatbotów AI. Badacze podkreślają, że w sytuacji, gdy sztuczna inteligencja coraz mocniej wkracza w codzienne życie milionów ludzi na całym świecie, chatboty AI, takie jak ChatGPT czy Claude, stają się nieodłącznym elementem pracy, nauki, czy rozrywki. Wyniki zaprezentowane podczas konferencji CHI 2026 Conference on Human Factors in Computing Systems w Barcelonie wskazują na ciemną stronę tej technologii. Okazuje się, że użytkownicy coraz częściej zaczynają wykazywać symptomy uzależnienia od rozmów z wirtualnymi asystentami.

• Naukowcy ostrzegają przed rosnącym problemem uzależnienia od chatbotów AI, takich jak ChatGPT czy Claude.
• Użytkownicy coraz częściej wykazują symptomy uzależnienia od rozmów z wirtualnymi asystentami.
• Objawy uzależnienia obejmują m.in. ucieczkę w świat fantazji, silne przywiązanie emocjonalne do chatbota, wielogodzinne sesje rozmów oraz obsesyjne poszukiwanie informacji.
• Chcesz wiedzieć, co dzieje się w kraju i na świecie? Wejdź na rmf24.pl.

Współczesne chatboty potrafią spełnić niemal każdą prośbę użytkownika, od odgrywania roli ulubionego bohatera literackiego, przez udzielanie porad naukowych, aż po symulowanie relacji romantycznych. Ta wszechstronność, połączona z natychmiastową i ciągłą dostępnością, sprawia, że korzystanie z AI staje się dla wielu osób nie tylko kwestią wygody, ale też trudnego do odparcia przyzwyczajenia.

Zespół pod kierunkiem badaczy z UBC Department of Electrical and Computer Engineering przeanalizował ponad 330 wpisów użytkowników na portalu Reddit, którzy otwarcie przyznawali się do uzależnienia od chatbotów lub wyrażali obawy o swoje rosnące przywiązanie do tych narzędzi. Analiza wykazała, że problem ten dotyka szerokiego grona osób, a jego objawy przypominają inne formy uzależnień behawioralnych.

Badacze wyróżnili trzy dominujące wzorce zachowań prowadzących do uzależnienia od AI:

1. Ucieczka w świat fantazji i odgrywania ról. Użytkownicy tworzą alternatywne rzeczywistości, w których chatboty pełnią rolę wyimaginowanych przyjaciół, partnerów czy nawet celebrytów zakochanych w rozmówcy.
2. Silne przywiązanie emocjonalne. Dla wielu osób chatbot staje się powiernikiem, bliskim przyjacielem, a nawet obiektem uczuć romantycznych. Około 7 proc. analizowanych wpisów dotyczyło właśnie relacji o charakterze emocjonalnym lub seksualnym.
3. Nieustanne poszukiwanie informacji. Użytkownicy wpadają w pętlę zadawania pytań i otrzymywania odpowiedzi, co prowadzi do wielogodzinnych sesji rozmów z AI.

Zdaniem autorów pracy wszystkie te wzorce mogą prowadzić do poważnych zakłóceń w codziennym funkcjonowaniu. Użytkownicy skarżyli się na trudności z koncentracją, problemy w pracy, zaniedbywanie obowiązków domowych, a nawet objawy fizyczne, takie jak stres czy bóle w klatce piersiowej w sytuacjach, gdy nie mogli korzystać z chatbota.

Jednym z kluczowych wniosków płynących z badań jest rola, jaką w rozwoju uzależnienia odgrywa sposób projektowania chatbotów. Narzędzia te są programowane tak, by być zawsze uprzejme, wspierające i natychmiast reagować na potrzeby użytkownika. Niektóre firmy idą jeszcze dalej, wprowadzając funkcje personalizacji, możliwość prowadzenia rozmów o charakterze intymnym, a nawet wyświetlanie emocjonalnych komunikatów podczas próby usunięcia konta. Takie zabiegi mogą wzmacniać poczucie przywiązania i utrudniać podjęcie decyzji o ograniczeniu korzystania z AI.

Badania potwierdzają, że szczególnie narażone na uzależnienie są osoby doświadczające samotności lub braku wsparcia w realnym życiu. Chatboty wypełniają lukę emocjonalną, oferując nieustanną uwagę i akceptację. Dla wielu użytkowników rozmowy z AI stają się substytutem prawdziwych relacji, a nawet sposobem na realizowanie niespełnionych potrzeb emocjonalnych czy romantycznych.

Choć uzależnienia od chatbotów AI nie uznaje się jeszcze oficjalnie za jednostkę chorobową, objawy zgłaszane przez użytkowników są niepokojące. Należą do nich m.in. obsesyjne myśli o AI, niepokój podczas prób ograniczenia korzystania z chatbota, a także zaniedbywanie innych sfer życia. Eksperci podkreślają, że pierwszym krokiem do rozwiązania problemu jest świadomość zagrożenia. Pomocne mogą być zmiany w projektowaniu chatbotów, na przykład regularne przypominanie użytkownikom, że mają do czynienia z programem komputerowym, a nie prawdziwą osobą. Ważna jest także edukacja cyfrowa, która pozwoli lepiej zrozumieć mechanizmy działania AI.

Rosnąca popularność chatbotów AI stawia przed społeczeństwem i twórcami technologii nowe wyzwania. Z jednej strony sztuczna inteligencja oferuje ogromne możliwości wsparcia i rozwoju, z drugiej niesie ze sobą ryzyko uzależnienia i negatywnego wpływu na zdrowie psychiczne. Eksperci apelują o rozwagę i odpowiedzialność zarówno po stronie użytkowników, jak i firm projektujących nowe rozwiązania.

Niektórzy użytkownicy, którzy zdołali ograniczyć korzystanie z chatbotów, wskazują na skuteczność alternatywnych aktywności - takich jak pisanie, gry, rysowanie czy rozwijanie pasji. Największą poprawę przynosi jednak budowanie realnych relacji międzyludzkich. Warto pamiętać, że jeśli korzystanie z AI zaczyna wypierać sen, relacje z innymi ludźmi, czy codzienne obowiązki, to sygnał, by zatrzymać się i poszukać wsparcia, u bliskich lub specjalistów.