Środa Popielcowa to jeden z najbardziej rozpoznawalnych dni w kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego. To właśnie wtedy rozpoczyna się czterdziestodniowy Wielki Post, a wierni przyjmują na głowy popiół – symbol żałoby, pokuty i nawrócenia. Skąd wziął się ten zwyczaj, jakie ma znaczenie i jakie zasady obowiązują katolików w tym dniu?
- Środa Popielcowa rozpoczyna 40-dniowy okres Wielkiego Postu w Kościele katolickim.
- Centralnym elementem liturgii jest obrzęd posypania głów popiołem.
- Tradycja posypywania popiołem sięga VIII wieku, a w całym Kościele przyjęła się od XI wieku.
- Po więcej aktualnych informacji zapraszamy na stronę główną RMF24.pl.
Środa Popielcowa, znana potocznie jako Popielec, wyznacza początek Wielkiego Postu - czterdziestodniowego okresu przygotowania do najważniejszego święta chrześcijańskiego, czyli Zmartwychwstania Pańskiego.
Zwyczaj posypywania głów popiołem sięga tradycji starożytnych cywilizacji, m.in. Egiptu, Grecji i krajów arabskich. W Kościele chrześcijańskim pojawił się już w VIII wieku, a w roku 1091 został oficjalnie wprowadzony przez papieża Urbana II jako obowiązujący w całym Kościele. Od tego czasu popiół używany podczas obrzędu pochodzi ze spalonych palm poświęconych w poprzednią Niedzielę Palmową.
Początkowo gest ten był zarezerwowany dla publicznych grzeszników, którzy rozpoczynali okres pokuty. Z czasem, by podkreślić, że wszyscy ludzie są grzeszni i potrzebują nawrócenia, rozciągnięto go na wszystkich wiernych.
W Środę Popielcową odprawiana jest msza święta, podczas której odbywa się obrzęd posypania głów popiołem. Obrzęd ten ma wymiar symboliczny - przypomina o przemijalności ludzkiego życia i potrzebie duchowej przemiany. W trakcie posypywania głów kapłan wypowiada jedną z dwóch sentencji: "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię" lub "Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz".
Popiół, którym w Środę Popielcową, posypywane są głowy wiernych, jest symbolem żałoby, pokuty i przemijalności człowieka. Ma on także wymiar oczyszczający - podobnie jak ogień, z którego powstaje. W przeszłości popiół pozyskiwano nie tylko ze spalonych palm, ale czasem również ze starych cmentarnych krzyży, a nawet dodawano go do potraw jako znak umartwienia.
Warto przypomnieć, że choć Środa Popielcowa jest dniem szczególnej pokuty i rozpoczyna ważny okres w życiu duchowym katolików, nie jest dniem nakazanym - uczestnictwo we mszy nie jest obowiązkowe. Obowiązek taki dotyczy tylko wybranych świąt, takich jak Boże Narodzenie czy Wszystkich Świętych.
Środa Popielcowa to dzień szczególnej pokuty. Zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego, katolików powyżej 14. roku życia obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a osoby pełnoletnie do 60. roku życia zobowiązane są do zachowania postu ścisłego - czyli trzech posiłków w ciągu dnia, w tym tylko jeden do syta.
W przeszłości post w Polsce był znacznie bardziej rygorystyczny. W poniedziałki, środy i piątki nie jedzono mięsa, a w niektórych regionach w środy i piątki nie spożywano nawet ciepłych potraw. Gospodynie szorowały naczynia popiołem, by nie pozostał w nich żaden tłuszcz, a domownicy mieli nieustannie odczuwać głód.
*** POLECAMY TAKŻE: Chlapanie mlekiem po suficie i sąd nad bałwanem. Dziś o tych popielcowych tradycjach mało kto pamięta
Wielki Post, trwający od Środy Popielcowej do początku liturgii Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek, to okres duchowego oczyszczenia. W tym czasie Kościół zachęca wiernych do uczestnictwa w rekolekcjach, spowiedzi, nabożeństwach Drogi Krzyżowej (w piątki) i Gorzkich Żali (w niedziele). Charakterystyczny dla tego okresu jest także kolor fioletowy w liturgii, cisza organów i dzwonów oraz zakaz hucznych zabaw.
Po 40 dniach Wielkiego Postu katolików czeka wielkie święto - Wielkanoc. Tuż przed Wielkanocą obchodzimy tzw. Wielki Tydzień. Zaliczana jest do niego:
- Niedziela Palmowa - rozpoczyna Wielki Tydzień. Wierni przynoszą wtedy do kościoła palmy lub gałązki, będące symbolem odradzającego się życia; przypada w tym roku na 29 marca.
- Wielki Czwartek - dzień, w którym upamiętnia się ustanowienie przez Chrystusa Eucharystii; przypada na 2 kwietnia.
- Wielki Piątek - w ten dzień nie odprawia się mszy świętych. Zamiast tego obchodzi się Liturgię Męki Pańskiej: w ciszy, bez oprawy muzycznej, a także w atmosferze smutku i wyciszenia; przypada na 3 kwietnia.
- Wielka Sobota - tego dnia, podobnie jak w Wielki Piątek, również nie odprawia się mszy świętych. Wierni przynoszą do kościoła pokarmy w koszyczkach, które zostają poświęcone, a później zjedzone; przypada na 4 kwietnia.
- Wielkanoc - przypada na 5 kwietnia, to dzień wolny od pracy.
- Poniedziałek Wielkanocny - przypada w tym roku na 6 kwietnia, to również dzień wolny od pracy.