W Polsce nadal nie można zawrzeć małżeństwa jednopłciowego - rozporządzenie dotyczy tylko transkrypcji małżeństw zawartych za granicą.
Co to jest transkrypcja aktu małżeństwa?
Transkrypcja aktu małżeństwa polega na przeniesieniu treści zagranicznego aktu małżeństwa do polskich rejestrów stanu cywilnego. W praktyce oznacza to, że osoby, które zawarły związek małżeński poza granicami Polski, będą mogły uzyskać polski odpis aktu małżeństwa.
Taki dokument jest niezbędny w wielu codziennych sytuacjach – od spraw urzędowych, przez banki, aż po szkoły. Dzięki niemu nie trzeba już tłumaczyć zagranicznych dokumentów ani tłumaczyć się z ich treści – polski odpis jest oficjalnym potwierdzeniem statusu małżeńskiego.
Koniec z odmowami – co się zmienia?
Dotychczas urzędy stanu cywilnego odmawiały transkrypcji zagranicznych małżeństw jednopłciowych, tłumacząc się brakiem odpowiednich wzorów dokumentów. Formularze przewidywały jedynie pola „mąż” i „żona”, co uniemożliwiało rejestrację związków osób tej samej płci. Nowe rozporządzenie wprowadza wzory dokumentów, w których pojawiają się pola „mężczyzna/kobieta” – każda osoba może wybrać odpowiednią opcję, niezależnie od konfiguracji płci w danym akcie.
Od 23 sierpnia 2026 roku wszystkie urzędy stanu cywilnego w Polsce będą zobowiązane do jednolitego stosowania nowych przepisów. To oznacza koniec odmów i rozbieżności w praktyce – każda para jednopłciowa, która zawarła małżeństwo za granicą, będzie mogła dokonać transkrypcji w dowolnym USC w kraju.
Podstawa prawna i wyjaśnienia ministerstw
Nowe rozporządzenie to odpowiedź na liczne wyroki sądów administracyjnych, w tym kluczowy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2021 roku. Sąd wskazał, że państwo ma obowiązek zapewnić efektywną możliwość rejestracji zdarzeń stanu cywilnego, niezależnie od miejsca ich zawarcia.
Ministerstwo Cyfryzacji podkreśla, że zmiany nie wymagają nowelizacji Konstytucji – wystarczy dostosowanie wzorów dokumentów i praktyki urzędów do obowiązującego orzecznictwa.
Kiedy nowe przepisy wchodzą w życie?
Rozporządzenie wchodzi w życie po trzymiesięcznym vacatio legis – od 23 sierpnia 2026 roku. Ten czas jest potrzebny na dostosowanie systemów informatycznych, przeszkolenie pracowników USC oraz wdrożenie nowych wzorów dokumentów. Od tego dnia pary jednopłciowe mogą składać wnioski o transkrypcję swoich zagranicznych małżeństw w każdym urzędzie stanu cywilnego w Polsce.
Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji podkreśla, że to „historyczny dzień dla Polski”. Państwo będzie traktować wszystkich obywateli i obywatelki z godnością i szacunkiem - stwierdził.
Decyzja TK ws. transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych
Jak informowaliśmy, 28 lipca Trybunał Konstytucyjny orzekł, że rozporządzenie wprowadzające nowe wzory aktów małżeństwa jest niezgodne z konstytucją.
W uzasadnieniu sędzia Stanisław Piotrowicz mówił, że „czynność transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, może dotyczyć tylko takiego małżeństwa, które odpowiada konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności małżeństwa - to jest małżeństwa kobiety i mężczyzny”.
Od 23 sierpnia 2026 roku, idąc do dowolnego USC w Polsce, systemy komputerowe i formularze powinny być technicznie gotowe do obsługi nowych wzorów - w praktyce jednak sytuacja w konkretnym urzędzie może zależeć od decyzji danego kierownika USC. Część urzędników, powołując się na decyzję TK, może odmawiać ich stosowania, co prawdopodobnie doprowadzi do kolejnych spraw przed sądami administracyjnymi.
