Historia Narodowego Święta Odrodzenia Polski – 22 lipca w dziejach PRL
22 lipca 1944 roku ogłoszono Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, co stało się jednym z najważniejszych wydarzeń politycznych w powojennej historii Polski. Manifest został podpisany i zatwierdzony dwa dni wcześniej w Moskwie przez Józefa Stalina, a następnie ogłoszony również w stolicy Związku Radzieckiego.
Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego powstał w Moskwie i był zdominowany przez polskich komunistów, pozostając pod ścisłą kontrolą polityczną Stalina. Na jego powstanie wpływ miało tajne Centralne Biuro Komunistów Polski przy Komitecie Centralnym Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) oraz delegacja Krajowej Rady Narodowej. Ostateczna decyzja o powołaniu, nazwie, statusie i składzie personalnym PKWN należała do Stalina.
Ustanowienie i zniesienie święta
22 lipca został ustanowiony świętem narodowym i dniem wolnym od pracy w 1945 roku na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej, dokładnie rok po ogłoszeniu Manifestu PKWN. Ustawa została uchwalona podczas siódmej trzydniowej sesji KRN, która odbyła się w sali „Romy” przy ul. Nowogrodzkiej 49 w Warszawie.
Nowe święto zastąpiło dotychczasowe Narodowe Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada. Zmiana ta miała duże znaczenie symboliczne, podkreślając nowy porządek polityczny w powojennej Polsce.
Zniesienie święta nastąpiło w 1990 roku na mocy ustawy przyjętej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Przeciwko tej decyzji protestował ówczesny prezydent RP Wojciech Jaruzelski, który w liście do marszałka Sejmu wyraził swoje niezadowolenie z projektu skreślenia 22 lipca z wykazu świąt państwowych. Za zniesieniem święta głosowało 182 posłów, przeciwko było 56, a 39 wstrzymało się od głosu.
Dzieje obchodów i symbolika
W okresie Polski Ludowej 22 lipca był dniem szeroko obchodzonym w całym kraju. Najważniejsze uroczystości odbywały się na ówczesnym placu Zwycięstwa (obecnie plac marszałka Józefa Piłsudskiego) w Warszawie lub na Stadionie Dziesięciolecia. Dzień ten był wolny od pracy, a władze państwowe przykładały dużą wagę do jego obchodów.
Na 22 lipca często wyznaczano ważne rocznice i wydarzenia. W Warszawie tego dnia oddano do użytku odbudowany most Księcia Józefa Poniatowskiego (1946), Trasę W-Z (1949), Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową (1950), Pałac Kultury i Nauki oraz Stadion Dziesięciolecia (1955), kino „Luna” (1962) czy most Łazienkowski (1974). Przekładano na ten dzień także znaczące uroczystości lokalne, jak np. sesję Miejskiej Rady Narodowej w Jastarni w 1973 roku, podczas której odczytano rozporządzenie nadające osiedlu prawa miejskie.
Zniesienie święta w 1990 roku zbiegło się z przywróceniem Święta Narodowego Trzeciego Maja, co symbolizowało powrót do przedwojennej tradycji państwowej i zmiany ustrojowe zachodzące w Polsce po 1989 roku.
