Utwór Juliana Tuwima „Wspomnienie”, rozsławiony przez interpretację Czesława Niemena, na stałe wpisał się w polską kulturę, przywołując obraz jesieni rozpoczynającej się „mimozami”. Jednak z przyrodniczego punktu widzenia to nie mimoza, lecz nawłoć stała się symbolem końca lata i początku jesieni w naszym kraju. Botanicy od lat próbują prostować ten poetycki mit, przypominając, że żółte łany na polskich ugorach to zasługa nawłoci, a nie egzotycznej mimozy.
Złoty dywan na polskich ugorach. Czym naprawdę jest nawłoć?
W drugiej połowie września trudno nie zauważyć, jak nieużytki i pobocza dróg w całym kraju pokrywają się gęstym, żółtym kobiercem. To znak, że kwitnie nawłoć pospolita, znana również pod łacińską nazwą solidago. Choć przez lata przyjęło się nazywać ją mimozą, z prawdziwą mimozą nie ma ona wiele wspólnego. Nawłoć pochodzi z Ameryki Północnej, a do Polski została sprowadzona jako roślina ozdobna. Szybko jednak wymknęła się spod kontroli ogrodników i zdominowała dzikie tereny, gdzie czuje się doskonale.
W języku potocznym przyjęło się określać nawłoć mianem „polskiej mimozy”. Jednak w botanice to zupełnie inna roślina – silnie ekspansywna, odporna na trudne warunki i niezwykle dekoracyjna, zwłaszcza pod koniec lata i na początku jesieni, gdy jej drobne, żółte kwiaty tworzą rozległe łany.
Prawdziwa mimoza to wstydliwy egzotyk. W Polsce jej nie spotkasz na dziko
Prawdziwa mimoza, czyli czułek wstydliwy (Mimosa pudica), to roślina egzotyczna, pochodząca z Ameryki Południowej. Nie występuje dziko w Polsce, a jej różowe, kuliste kwiaty są znacznie mniej dekoracyjne niż kwiaty nawłoci. Najbardziej charakterystyczną cechą czułka wstydliwego są liście, które zwijają się natychmiast po dotknięciu.
W naszym kraju można ją spotkać jedynie w kolekcjach roślin egzotycznych, głównie w szklarniach i ogrodach botanicznych. Jej obecność w poezji i piosenkach to raczej efekt poetyckiej metafory niż rzeczywistego zjawiska przyrodniczego.
Nie tylko nawłoć. Jakie kwiaty zwiastują polską jesień?
Nawłoć nie jest jedyną rośliną, która zwiastuje nadejście jesieni. W tym okresie na polach i łąkach pojawiają się również pierwsze zimowity, które, mimo że wyglądają jak krokusy, kwitną właśnie jesienią. W środkowej Polsce można spotkać także dziewięćsił, roślinę chronioną, której charakterystyczne kwiaty są symbolem niektórych regionów. W ogrodach natomiast zaczynają rozkwitać astry, popularne jesienne byliny o różnych odcieniach fioletu, różu i bieli.
