Prokrastynacja to nie chwilowe lenistwo czy brak motywacji. To złożone zjawisko psychologiczne, które może negatywnie wpływać na wiele aspektów życia.
Jak wynika z badań, nawet do 95 procent studentów na całym świecie regularnie odwleka wykonywanie swoich obowiązków akademickich. Skutki tego mogą być poważne – od gorszych ocen, przez trudności w znalezieniu pracy, aż po obniżone poczucie własnej wartości i zaburzenia nastroju.
Dr hab. Marek Wypych z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN wyjaśnia mechanizm tego zjawiska.
Odkładając na później unikamy dyskomfortu psychicznego związanego z trudnym, nudnym czy czasochłonnym zadaniem. Odkładanie działania daje chwilową ulgę, poprawia nastrój, co prowadzi do powtarzania tego zachowania w przyszłości - tłumaczy.
Terapia poznawczo-behawioralna – skuteczna broń w walce z odwlekaniem
W odpowiedzi na rosnący problem prokrastynacji, naukowcy z Instytutu Nenckiego, Uniwersytetu SWPS oraz Instytutu Psychologii PAN przeprowadzili szeroko zakrojone badania z udziałem 459 studentów z całej Polski. Uczestnicy zostali starannie wyselekcjonowani – w grupie znalazły się osoby z ADHD, depresją i lękiem społecznym, co pozwoliło odzwierciedlić rzeczywistą populację młodzieży akademickiej.
Przez pięć tygodni badani uczestniczyli w grupowej terapii online prowadzonej przez specjalistów wyszkolonych w zakresie terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Terapia składała się z trzech głównych etapów: psychoedukacji, działań poznawczych oraz elementów behawioralnych.
Studenci dowiadywali się, czym jest prokrastynacja, analizowali swoje myśli i emocje, a także uczyli się praktycznych technik radzenia sobie z odwlekaniem.
Pozytywne wzmocnienia i zmiana podejścia
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z badań jest to, że największe znaczenie w walce z prokrastynacją ma zmiana w emocjonalnym podejściu do zadań.
Analiza zebranego materiału wykazała, że w walce z prokrastynacją największe znaczenie ma zmiana w emocjonalnym podejściu do zadania - podkreśla Magdalena Pietruch, pierwsza autorka pracy.
Chodzi tu zarówno o zwiększenie pozytywnych emocji związanych z wykonywanymi zadaniami, jak i obniżanie tych negatywnych. Najważniejsze okazuje się wzmacnianie pozytywnych odczuć – poczucia zaciekawienia, dostrzegania wartości w zadaniach, dumy z wykonanej pracy czy satysfakcji z przejścia do kolejnego etapu.
W trakcie terapii studenci odkrywali, że nawet niewielkie sukcesy mogą być źródłem motywacji. Uczyliśmy uczestników, że nawet po wykonaniu niewielkich fragmentów pracy mogą się mentalnie „pogłaskać” – relacjonuje Pietruch.
Dla kogo terapia jest najskuteczniejsza?
Badania wykazały, że z terapii poznawczo-behawioralnej najbardziej korzystają osoby mające trudności z regulacją emocji. Dotyczy to zarówno problemów z rozpoznawaniem i przeżywaniem emocji, jak i z ich obniżaniem. Osoby, które mają trudność z zaakceptowaniem swoich emocji lub czują się za nie winne, mogą szczególnie skorzystać z tego typu wsparcia.
Co istotne, skuteczność terapii nie zależy od płci, obecności depresji, zaburzeń lękowych czy ADHD. To daje nadzieję na szerokie zastosowanie tej metody w różnych grupach społecznych.
Odkrycia polskich naukowców otwierają nowe możliwości dla osób zmagających się z prokrastynacją. Wyniki badań sugerują, że odpowiednio zmodyfikowana terapia poznawczo-behawioralna może być skutecznym narzędziem w walce z tym problemem.
