Banki nasion, takie jak ten na Spitsbergenie w Norwegii czy mniej znany, lecz równie imponujący Australian Grains Genebank (AGG), od lat budzą wyobraźnię opinii publicznej. W ich chłodniach, w hermetycznych opakowaniach, przechowywane są setki tysięcy próbek nasion najważniejszych roślin uprawnych świata. Mają one stanowić zabezpieczenie na wypadek globalnych katastrof, wojen czy zmian klimatycznych, które mogłyby zniszczyć naturalne zasoby żywności.
Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez australijskich naukowców wskazują, że nie wszystkie nasiona są równie odporne na upływ czasu. Przez lata zakładano, że przechowywane w odpowiednich warunkach – przy wilgotności 15 proc. i temperaturze -20 st. C – nasiona mogą zachować zdolność kiełkowania przez setki, a nawet tysiące lat. Rzeczywistość okazuje się jednak znacznie mniej optymistyczna.
Które nasiona mają największe szanse na przetrwanie?
W ramach szeroko zakrojonych badań naukowcy z AGG przeanalizowali 3 861 partii nasion sześciu tropikalnych gatunków roślin: sorgo, fasoli zwykłej, fasoli mung, soi, groszku indyjskiemu (pigeon pea) oraz fasoli adzuki. Najstarsze z badanych nasion pochodziły jeszcze z lat 60. XX wieku.
Wyniki testów kiełkowania były zaskakujące. Najlepiej wypadły nasiona fasoli mung (Vigna radiata) oraz fasoli zwykłej (Phaseolus vulgaris). Nawet po 45 latach przechowywania w mrozie, ponad 90 proc. nasion fasoli mung wciąż było zdolnych do wykiełkowania i wydania zdrowych roślin. Podobną odporność wykazały niektóre partie sorgo oraz soi.
Zupełnie inaczej sytuacja wyglądała w przypadku groszku indyjskiego. Po średnio 36 latach przechowywania, tylko cztery partie tych nasion przekroczyły próg 85 proc. zdolności kiełkowania. Najgorzej wypadły nasiona fasoli adzuki, których średnia przewidywana trwałość wyniosła zaledwie 17,4 roku.
Przyszłość banków nasion pod znakiem zapytania
Dotychczasowe modele teoretyczne sugerowały, że nasiona przechowywane w optymalnych warunkach nie wymagają kontroli nawet przez kilka tysięcy lat. Dla sorgo przewidywano okresy monitorowania sięgające niemal 3 tysięcy lat, dla fasoli mung – ponad 2 tysiące lat. Najnowsze badania pokazują jednak, że rzeczywista trwałość nasion jest znacznie krótsza.
Naukowcy podkreślają, że wyniki te mają ogromne znaczenie dla przyszłości światowych banków nasion. Jeśli nasiona tracą zdolność kiełkowania szybciej niż zakładano, konieczne będzie znacznie częstsze ich odnawianie i monitorowanie. W przeciwnym razie, w momencie globalnego kryzysu, skarbce życia mogą okazać się mniej użyteczne, niż zakładano.
