Dotychczas wśród archeologów i paleontologów toczyła się debata, czy ogromne zbiorowiska kości mamutów odkrywane na stanowiskach archeologicznych powstały w wyniku naturalnych procesów, czy też były efektem działalności człowieka.
Nowe analizy genetyczne przeprowadzone na 521 osobnikach mamuta włochatego z terenów Eurazji i Ameryki Północnej pozwoliły rozstrzygnąć ten spór. Analizowane w badaniu kości pochodzą z jedenastu kluczowych stanowisk archeologicznych na terenie Eurazji, datowanych na okres od 30 do 20 tysięcy lat temu, między innymi ze stanowiska Kraków Spadzista, sprzed 27-25 tys. lat, gdzie znaleziono kości oraz zęby tego gatunku należące do ponad 120 osobników.
Proporcje płci wśród szczątków
Zespół badawczy, korzystając z zaawansowanych metod sekwencjonowania tzw. starożytnego DNA, porównał proporcje płci wśród szczątków pochodzących z naturalnych, rozproszonych miejsc oraz tych związanych z działalnością człowieka.
Okazało się, że w naturalnych skupiskach kości dominowały szczątki samców (66 proc. samców, 34 proc. samic), co tłumaczy się większą skłonnością samotnych samców do wpadania w pułapki terenowe, takie jak zapadliska czy osuwiska. Tymczasem w miejscach, gdzie kości mamutów gromadzili ludzie, aż 70 proc. należało do samic, a tylko 30 proc. do samców.
Strategie łowieckie
Odkrycie to rodzi pytania o strategie łowieckie ludzi epoki lodowcowej. Jak podkreślają naukowcy, mamuty stanowiły dla ludzi epoki lodowcowej niezwykle cenne źródło pożywienia, tłuszczu, skór, kości do budowy schronień oraz ciosów, z których wytwarzano narzędzia, ozdoby i dzieła sztuki.
Wiemy, że myśliwi-zbieracze z okresu górnego paleolitu czasami polowali bezpośrednio na mamuty. Świadczą o tym osadzone w kościach mamutów groty włóczni. Wiemy też, że mogli zbierać padlinę – mówi dr hab. Jarosław Wilczyński, archeolog z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk.
Chociaż kuszące jest założenie, że myśliwi wybierali samice, ponieważ były mniejsze od dorosłych samców, rzeczywistość mogła być bardziej złożona. Jeśli mamuty zachowywały się jak współczesne słonie, samice żyjące w matriarchalnych stadach mogły bronić się grupowo, co sprawiało, że spotkania z takimi stadami były równie lub nawet bardziej ryzykowne, niż w przypadku samotnych samców. Możliwe też, że stada prowadzone przez samice poruszały się po terenie w bardziej przewidywalny sposób, niż samotne samce, co oznacza, że myśliwi mogli po prostu spotykać je częściej, zarówno podczas polowań, jak i zbierania padliny - dodaje pierwsza autorka pracy, dr Hannah M. Moots ze Stockholm University i Swedish Museum of Natural History.
Co można wyczytać ze starożytnego DNA?
Badanie to pokazuje, jak potężnym narzędziem w archeologii i paleontologii stała się analiza starożytnego DNA. Dzięki zwiększeniu liczby analizowanych próbek naukowcy mogą nie tylko odtwarzać ewolucyjną historię gatunków, ale również rekonstruować zachowania zwierząt i strategie przetrwania pradawnych ludzi. Wyniki tych badań nie tylko rozwiązują wieloletnią zagadkę pochodzenia mamucich cmentarzysk, ale także pozwalają lepiej zrozumieć, jak ludzie epoki lodowcowej wykorzystywali dostępne zasoby i jak ich działania wpływały na populacje wielkich ssaków.
Mamut z Wyspy Wrangla
Przy okazji naukowcy zidentyfikowali jednego mamuta z Wyspy Wrangla, który nie był ani XX (biologicznie żeński), ani XY (biologicznie męski). Zamiast tego, ten osobnik miał inną kombinację chromosomów płciowych, znaną jako mozaicyzm X0/XX, gdzie w niektórych komórkach występuje pojedyncza kopia chromosomu X, a w innych dwie. U ludzi jest to znane jako zespół Turnera. To pierwszy raz, kiedy udokumentowano to u wymarłego gatunku.
